ANTYK I BIBLIA

politeizm

wielobóstwo w religii antycznej

hierarchiom

bogowie olimpijscy - herosi - ludzie

antropomorfizm

przypisywanie bóstwom wyglądu i cech ludzkich

fatalizm

wiara w przeznaczenie/ fatum

animizm

przedmioty mają swoje własne moce, animalizm-kult zwierząt,

fetyszyzm

kult przedmiotów uważanych za wcielenie bóstwa

Nemezis

karząca sprawiedliwość

Hybris

pycha, łączenie

Mojra

fatum

ontologia

nauka o bycie

kosmologia

nauka o przyrodzie

teologia

nauka o bogu

psychologia

nauka o duszy

epistemologia

nauka o poznaniu

aksjologia

nauka o wartościach

Sokrates

,Wiem, że Nic nie wiem", wiedza jest podstawą cnoty, dobro równa się szczęście plus cnota, wydobywanie. z człowieka wszystkich myśli, wolność słowa i myśli

Platon

dwuistość bytu, materialny i idealne, poznanie nie sięga rzeczywistości, jest tylko odbiciem idei, wartości: piękno, dobro i prawda, jest pośrednikiem miedzy bogiem a ludźmi

Arystoteles

racjonalista, złoty środek, mimesis i katharsis

stoicy

apatia, opanowanie namiętności, dobro = szczęście + niezależność,

epikur

unikanie cierpień, szczęście, doznawanie przyjemności duchowych

Hedonizm

dobro to szczęście i doznawanie przyjemności zmysłowych

rodzaje mitów

kosmogoniczne, antropogeniczne, genealogiczne, teologiczne

cechy mitów

wieloznaczność, archetypiczność

funkcje mitów

zaspokojenie potrzeb wiedzy na temat pochodzenia i istnienia, nieznane zjawiska przyrody, zorganizowanie społeczności ludzkiej, archetypy, sacrum od profanum, trwale toposy

mitologizacja

wykorzystywanie elementów z mitologii w dziełach

demitologizacja

nadanie czemuś rzeczywistego charakteru

Cechy literatury antycznej

-zasada prawdopodobieństwa zdarzeń, postaw ludzkich -miimesis naśladowanie natury i świata realnego, trzy typa naśladownictwa, karykaturalne, realistyczne i idealizujące, zasada Decorum - przyzwoitości, harmononizacja dzieła

funkcje literatury antycznej

ma zadowalać gusty estetyczne (delectore), ma poruszać umysły i serca (moveare), winna uczyć (docere)

epigramat

utwór z paradoksalna puenta, wiadomość o śmierci przyjaciela

sielanka

bukoliki i georgiki, poezja ukazująca spokojem życie pasterzy

liryka tyrtejska

poezja zagrzewająca do walki z wrogiem

elegia

smutny utwór o treści żałobnej

tren

lamentacyjna pieśń żałobna

oda

utwór stroficzny o charakterze pochwalnym, do afrodyty Safona

oda horacjańska

charakter prywatny refleksyjny

puszka pandory

nieszczęśće

koń trojański

podstęp

pięta Achillesa

słaby punkt

koszula Dejaniry

okrutne tortury i męki

motywy horacjańskie

carpe diem - chwytaj dzień, exegi monumentum - pomnik, nil desperandum nie trać nadzieji

budowa teatru

orchestra - miejsce dla chóru, skene garderoby aktorów, ekkylema - wyrocznia, prosceniom - podium dla aktorów, parodosy - wyjścia i wejścia dla chóru, theatrou - widownia, deus ex machina - dźwignia wynosząca aktorów

budowa tragedii antycznej

prologos - wstęp, parodos - wejście chóru, epejsodion - partie dialogowe aktorów, stasimon - komentarze chóru, exodos końcowa pieśń i wyjście chóru

zasady tragedii antycznej

obecność chóru, brak krwawych scen, zasada 3 jedności, styl wysoki - patos, temat poważny, bohaterowie wysokiej klasy

konflikt tragiczny,

gdy 2 postaci bronią równie zajadle swoich racji życiowych,

ironia tragiczna

każda decyzja Jets zła

ubiór bohaterów w teatrze

aktorzy wysocy i piękni mężczyźni, donośny głos, maska, na nogach koturny, biała - kobieta, czerwona stary mężczyzna

antygona

postac kobiety broniącej swoich racji

demeter

czułość matki

herakles

sia, męstwo

Ikar

marzyciel bezmyślny

Orfeusz

poświęcenie w imię milsoci

Prometeusz

buntownik i altruista

Syzyf

człowiek który pracuje bez efektów

niobe

skrzywdzona matka

narcyz

miłość własną

zeus

władca i król

Atena

mądrość

apollo

wcielenie kultur

ares

patron wojska bóg wojny

hybris

duma, pycha rodowa uniemożliwiająca mu prawdziwe rozpoznanie sytkicji

harmatia

winna tragiczna, fałszywa ocena swojej sytuacji przez bohatera

tragizm

konflikt dwóch równorzędnych wartości moralnej skazany na klęskę

perypetia

nagła zmiana

założyciel stoicyzmu

Zenon z Kation

założyciel epikureizmu

epikur

załóż. sceptyzmu

pyrron IV

sceptyzm

odrzucenie sądów naukowych, zaprzeczeni możliwości poznania prawdy, dystans wobec wsyztskich zjawisk

heros

związek człowieka i boga

topos

powtarzający się motyw

anakreontyk

wierszowany utwór o tematyce biesiadnej, wesołej lub rubasznej

strofa saficka

jedenastozgłoskowa i czwarty wers pieciozhloskowy

eschatologia

zbiór wierzeń i poglądów na temat życia pozagrobowego

języki starego testamentu

hebrajski, grecki, aramejski

nowy testament języki

grecki i aramejski

najważniejsze przekłady biblii

septuaginta na j. grecki III-II p.n. e, Wulgata na j.łaciński pod koniec IV w.n. e, biblia Jakuba wójta

cechy stylu biblijnego

zdania krótkie i konkretne, rozpoczynają się od spójników, paralelizm, fragmentaryczność, rzadkie opisy bohaterów

styl homerycki

styl epicki, szczegółowe opisy, okteslone czasowo i przestrzennie, miejsca czas akcji bohaterowie

styl biblijny

styl epicki, duża fragmentaryczność, brak epitetów, nieokreślone czasowo i przestrzennie, zdania krótkie, niewyraźne uczucia i myśli

drzewo życia

nieśmiertelność

zakazany owoc

coś niedozwolonego

wąż

szatan

ewa

pierwsza kobieta ulegająca pokusie

adam

protoplastą ludzkości

eden

raj, kraina szczęśliwości

cechy apokalipsy

metafory, epitety, symbole, powtórzenia, spójniki

cechy eposu

inwokacja, narrator wszechwiedzący obiektywny, opis scen batalistycznych, styl patetyczny, zasada decorum, porównania homeryckie, epizodyczność akcji, retardacja, epitety stałe, świat boski i ludzki

męki tantala

kradzież ambrozji bogom, częstowanie swoich śmiertelnych przyjaciół, zycoe w ciągłym strachu przed jutro

róg obfitości

dobrobyt

stajnia augiasza

bród, nieporządek

Afrodytą

piękno i miłość, róże i gołębie

apollo

bóg sztuki i poezji, atrybut: lira, drzewo laurowe

ares

bóg wojny, atrybut: miecz, tarcza

Artemida

bogini łowów, atrybut: łuk, półksiężyc

asklepios

bóg sztuki lekarskiej, atrybut: laska, wokół której wije się wąż

Atena

bogini mądrości, atrybut: sowa, drzewo oliwne

demeter

bogini urodzaju, roślinności, atrybut: zboże

Dionizos

óg wina, atrybut: puchar wina

eros

bóg miłości, przyjaźni i wierności, atrybut: strzały i łuk

hades

bóg podziemia, bóg umarłych, atrybut: klucze, berło

hebe

bogini młodości i wdzięku, atrybut: dzban

hefajstos

bóg ognia i kowali, atrybut: młot, obcęgi

helios

bóg słońca, atrybut: słońce, cztery rumaki

hera

bogini rodzin, małżeństwa i płodności, atrybut: paw, owoc granatu

nike

bogini zwycięstwa, atrybut: gałązka oliwna, wieniec na głowie

Posejdon

władca mórz, atrybut: trójząb

Temidą

bogini sprawiedliwości, atrybut: waga, miecz, opaska na oczach

zeus

najwyższy z bogów, pan nieba i ziemi, ojciec bogów i ludzi, atrybut: piorun, orzeł.

drakońskie prawa

surowe, bezwzględne

nic ariadny

sposób wywinięcia z zawikłanej sytuacji

biblia ile ksiąg

46 st i 27 nt

księgi historyczne

ewangelie Mateusza marka Łukasza Jana dzieje apostolskie

dydaktyczne

ks hioba koheleta, psalmy, piesn nad pieśniami

prorocze

apokalipsa św Jana