fizyka rau kolos

Ruch

Ruch to zmiana położenia ciała względem wybranego układu odniesienia w czasie.

Układ odniesienia

Układ odniesienia to ciało lub zbiór ciał, względem których opisujemy położenie i ruch innych ciał.

Tor ruchu

Tor ruchu to linia, po której porusza się ciało.

Droga

Droga to długość toru przebytego przez ciało.

Przemieszczenie

Przemieszczenie to wektor łączący położenie początkowe i końcowe ciała.

Prędkość

Prędkość określa szybkość zmiany położenia ciała w czasie. Jest wielkością wektorową.

Szybkość

Szybkość to wartość prędkości, czyli wielkość skalarna.

Przyspieszenie

Przyspieszenie określa, jak szybko zmienia się prędkość ciała w czasie.

Ruch jednostajny prostoliniowy

W ruchu jednostajnym prostoliniowym ciało porusza się po linii prostej ze stałą prędkością.

Ruch jednostajnie przyspieszony

W ruchu jednostajnie przyspieszonym przyspieszenie jest stałe, a prędkość zmienia się liniowo w czasie.

Rzut poziomy

Rzut poziomy to złożenie ruchu jednostajnego poziomego i ruchu jednostajnie przyspieszonego pionowego pod wpływem grawitacji.

Rzut ukośny

Rzut ukośny to ruch ciała wyrzuconego pod kątem do poziomu

Ruch po okręgu

Ruch po okręgu to ruch, którego torem jest okrąg. Występuje w nim przyspieszenie dośrodkowe skierowane do środka okręgu.

Przyspieszenie dośrodkowe

Przyspieszenie dośrodkowe zmienia kierunek prędkości ciała poruszającego się po okręgu i jest skierowane do środka okręgu.

Siła

Siła to wielkość wektorowa opisująca oddziaływanie między ciałami. Może powodować zmianę ruchu lub odkształcenie ciała.

Masa

Masa jest miarą bezwładności ciała, czyli oporu ciała wobec zmiany jego ruchu.

I zasada dynamiki Newtona

Jeżeli na ciało nie działa żadna siła wypadkowa albo siły się równoważą, ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.

II zasada dynamiki Newtona

Przyspieszenie ciała jest wprost proporcjonalne do siły wypadkowej i odwrotnie proporcjonalne do masy ciała.

III zasada dynamiki Newtona

Jeżeli jedno ciało działa na drugie siłą, to drugie działa na pierwsze siłą o tej samej wartości i kierunku, ale przeciwnym zwrocie.

Bezwładność

Bezwładność to cecha ciała polegająca na zachowywaniu stanu spoczynku lub ruchu jednostajnego prostoliniowego.

Siła ciężkości

Siła ciężkości to siła, z jaką Ziemia przyciąga ciało.

Ciężar ciała

Ciężar to siła grawitacji działająca na ciało.

Siła tarcia

Siła tarcia działa przeciwnie do ruchu lub próby ruchu ciała względem powierzchni.

Siła sprężystości

Siła sprężystości pojawia się przy odkształceniu sprężystym i dąży do przywrócenia ciała do poprzedniego kształtu.

Pęd

Pęd to iloczyn masy i prędkości ciała. Jest wielkością wektorową.

Zasada zachowania pędu

Jeżeli na układ nie działa siła zewnętrzna, całkowity pęd układu pozostaje stały.

Bryła sztywna

Bryła sztywna to ciało, którego punkty zachowują stałe odległości między sobą.

Ruch obrotowy

Ruch obrotowy to ruch, w którym wszystkie punkty ciała poruszają się po okręgach wokół jednej osi.

Prędkość kątowa

Prędkość kątowa określa, jak szybko zmienia się kąt obrotu ciała.

Przyspieszenie kątowe

Przyspieszenie kątowe określa, jak szybko zmienia się prędkość kątowa.

Moment siły

Moment siły opisuje zdolność siły do wywołania obrotu ciała względem osi.

Moment bezwładności

Moment bezwładności jest miarą bezwładności ciała w ruchu obrotowym. Zależy od masy i rozmieszczenia masy względem osi obrotu.

Moment pędu

Moment pędu opisuje ruch obrotowy ciała i zależy od momentu bezwładności oraz prędkości kątowej.

Zasada zachowania momentu pędu

Jeżeli na układ nie działa zewnętrzny moment siły, całkowity moment pędu układu pozostaje stały.

II zasada dynamiki dla ruchu obrotowego

Moment siły jest równy iloczynowi momentu bezwładności i przyspieszenia kątowego.

Równowaga bryły sztywnej

Bryła jest w równowadze, gdy suma sił i suma momentów sił działających na nią są równe zero.

Praca

Praca to przekaz energii przez siłę działającą na ciało podczas przemieszczenia.

Energia

Energia to zdolność ciała lub układu do wykonania pracy.

Energia kinetyczna

Energia kinetyczna to energia związana z ruchem ciała.

Energia potencjalna

Energia potencjalna to energia związana z położeniem ciała w polu sił, np. w polu grawitacyjnym.

Energia mechaniczna

Energia mechaniczna to suma energii kinetycznej i potencjalnej.

Zasada zachowania energii mechanicznej

Jeżeli działają tylko siły zachowawcze, całkowita energia mechaniczna układu pozostaje stała.

Moc

Moc określa szybkość wykonywania pracy lub przekazywania energii.

Siła zachowawcza

Siła zachowawcza to siła, której praca nie zależy od toru ruchu, tylko od położenia początkowego i końcowego.

Siła niezachowawcza

Siła niezachowawcza to siła, której praca zależy od toru ruchu, np. tarcie.

Układ inercjalny

Układ inercjalny to układ odniesienia, w którym spełniona jest I zasada dynamiki Newtona.

Układ nieinercjalny

Układ nieinercjalny to układ poruszający się z przyspieszeniem względem układu inercjalnego.

Siła bezwładności

Siła bezwładności pojawia się w układach nieinercjalnych i jest skutkiem przyspieszenia układu odniesienia.

Ruch drgający

Ruch drgający to ruch okresowy wokół położenia równowagi.

Amplituda

Amplituda to maksymalne wychylenie z położenia równowagi.

Okres

Okres to czas jednego pełnego drgania.

Częstotliwość

Częstotliwość to liczba drgań wykonanych w jednostce czasu.

Drgania harmoniczne

Drgania harmoniczne to drgania, w których wychylenie zmienia się sinusoidalnie w czasie.

Siła zwracająca

Siła zwracająca jest skierowana do położenia równowagi i powoduje ruch drgający.

Wahadło matematyczne

Wahadło matematyczne to punkt materialny zawieszony na nieważkiej i nierozciągliwej nici, poruszający się pod wpływem grawitacji.

Drgania tłumione

Drgania tłumione to drgania, których amplituda maleje w czasie z powodu strat energii.

Drgania wymuszone

Drgania wymuszone to drgania wywołane przez okresową siłę zewnętrzną.

Rezonans

Rezonans zachodzi wtedy, gdy częstotliwość wymuszająca jest równa lub bliska częstotliwości własnej układu, przez co amplituda drgań rośnie.

Fala

Fala to rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie, które przenosi energię, ale nie przenosi materii jako całości.

Fala mechaniczna

Fala mechaniczna wymaga ośrodka materialnego do rozchodzenia się.

Fala poprzeczna

W fali poprzecznej drgania są prostopadłe do kierunku rozchodzenia się fali.

Fala podłużna

W fali podłużnej drgania są równoległe do kierunku rozchodzenia się fali.

Długość fali

Długość fali to odległość między dwoma najbliższymi punktami fali drgającymi zgodnie w tej samej fazie.

Częstotliwość fali

Częstotliwość fali to liczba pełnych drgań w jednostce czasu.

Prędkość fali

Prędkość fali to szybkość rozchodzenia się zaburzenia w ośrodku.

Interferencja

Interferencja to nakładanie się fal, które może prowadzić do wzmocnienia lub wygaszenia.

Dyfrakcja

Dyfrakcja to ugięcie fali na przeszkodzie lub szczelinie.

Fala stojąca

Fala stojąca powstaje przez nałożenie dwóch fal o tej samej częstotliwości i amplitudzie, biegnących w przeciwnych kierunkach.

Węzeł fali stojącej

Węzeł to punkt fali stojącej, w którym amplituda drgań jest równa zero.

Strzałka fali stojącej

Strzałka to punkt fali stojącej, w którym amplituda drgań jest maksymalna.

Dźwięk

Dźwięk to fala mechaniczna podłużna rozchodząca się w ośrodku sprężystym.

Efekt Dopplera

Efekt Dopplera polega na zmianie częstotliwości odbieranej fali, gdy źródło i obserwator poruszają się względem siebie.

Założenia teorii kinetyczno-molekularnej

Materia składa się z cząsteczek, które są w ciągłym chaotycznym ruchu i oddziałują ze sobą.

Temperatura w ujęciu kinetycznym

Temperatura jest miarą średniej energii kinetycznej chaotycznego ruchu cząsteczek.

Gaz doskonały

Gaz doskonały to model gazu, w którym cząsteczki traktuje się jako punkty materialne, a ich zderzenia są sprężyste.

Ciśnienie gazu

Ciśnienie gazu wynika ze zderzeń cząsteczek gazu ze ściankami naczynia.

Równanie Clapeyrona

Równanie Clapeyrona opisuje związek między ciśnieniem, objętością, temperaturą i liczbą moli gazu doskonałego.

Mol

Mol to ilość substancji zawierająca liczbę Avogadra cząstek.

Liczba Avogadra

Liczba Avogadra określa liczbę cząstek w jednym molu substancji.

Układ termodynamiczny

Układ termodynamiczny to część materii wyodrębniona do opisu zjawisk cieplnych.

Stan termodynamiczny

Stan termodynamiczny opisuje się wielkościami takimi jak temperatura, ciśnienie i objętość.

Temperatura

Temperatura określa stan cieplny ciała i jest związana ze średnią energią kinetyczną cząsteczek.

Ciepło

Ciepło to energia przekazywana między ciałami z powodu różnicy temperatur.

Energia wewnętrzna

Energia wewnętrzna to suma energii kinetycznych i potencjalnych cząsteczek układu.

I zasada termodynamiki

Zmiana energii wewnętrznej układu jest równa ciepłu dostarczonemu do układu plus praca wykonana nad układem.

II zasada termodynamiki

Ciepło samorzutnie przepływa od ciała cieplejszego do chłodniejszego, a nie odwrotnie.

Entropia

Entropia jest miarą nieuporządkowania układu lub liczby możliwych mikroskopowych stanów układu.

Proces izotermiczny

Proces izotermiczny zachodzi przy stałej temperaturze.

Proces izobaryczny

Proces izobaryczny zachodzi przy stałym ciśnieniu.

Proces izochoryczny

Proces izochoryczny zachodzi przy stałej objętości.

Proces adiabatyczny

Proces adiabatyczny zachodzi bez wymiany ciepła z otoczeniem.

Silnik cieplny

Silnik cieplny zamienia część pobranego ciepła na pracę mechaniczną.

Sprawność silnika

Sprawność określa, jaka część pobranego ciepła została zamieniona na pracę użyteczną.

Ładunek elektryczny

Ładunek elektryczny to właściwość ciał odpowiedzialna za oddziaływania elektryczne.

Zasada zachowania ładunku

Całkowity ładunek elektryczny układu izolowanego pozostaje stały.

Prawo Coulomba

Siła elektrostatyczna między dwoma ładunkami punktowymi jest proporcjonalna do iloczynu ładunków i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między nimi.

Pole elektryczne

Pole elektryczne to przestrzeń, w której na ładunek działa siła elektryczna.

Natężenie pola elektrycznego

Natężenie pola elektrycznego to siła działająca na jednostkowy ładunek dodatni umieszczony w tym polu.

Potencjał elektryczny

Potencjał elektryczny określa energię potencjalną jednostkowego ładunku w danym punkcie pola.

Napięcie elektryczne

Napięcie to różnica potencjałów między dwoma punktami.

Prąd elektryczny

Prąd elektryczny to uporządkowany ruch ładunków elektrycznych.

Natężenie prądu

Natężenie prądu to ilość ładunku przepływająca przez przekrój przewodnika w jednostce czasu.

Opór elektryczny

Opór elektryczny opisuje, jak bardzo przewodnik utrudnia przepływ prądu.

Prawo Ohma

Natężenie prądu płynącego przez przewodnik jest proporcjonalne do napięcia i odwrotnie proporcjonalne do oporu.

Moc prądu elektrycznego

Moc prądu określa szybkość przemiany energii elektrycznej w inne formy energii.

Kondensator

Kondensator to układ przewodników służący do gromadzenia ładunku i energii pola elektrycznego.

Pojemność elektryczna

Pojemność określa zdolność przewodnika lub kondensatora do gromadzenia ładunku.

Pole magnetyczne

Pole magnetyczne to przestrzeń, w której działają siły magnetyczne na poruszające się ładunki lub magnesy.

Indukcja magnetyczna

Indukcja magnetyczna opisuje siłę i kierunek pola magnetycznego.

Siła Lorentza

Siła Lorentza działa na ładunek poruszający się w polu magnetycznym.

Siła elektrodynamiczna

Siła elektrodynamiczna działa na przewodnik z prądem umieszczony w polu magnetycznym.

Strumień magnetyczny

Strumień magnetyczny opisuje ilość pola magnetycznego przenikającego przez daną powierzchnię.

Indukcja elektromagnetyczna

Indukcja elektromagnetyczna polega na powstawaniu siły elektromotorycznej w obwodzie na skutek zmiany strumienia magnetycznego.

Prawo Faradaya

Indukowana siła elektromotoryczna jest związana z szybkością zmiany strumienia magnetycznego.

Reguła Lenza

Prąd indukowany ma taki kierunek, że przeciwdziała przyczynie, która go wywołała.

Równania Maxwella

Równania Maxwella opisują związek między polami elektrycznymi i magnetycznymi oraz ładunkami i prądami.

Fala elektromagnetyczna

Fala elektromagnetyczna to rozchodzące się zmienne pole elektryczne i magnetyczne.

Widmo elektromagnetyczne

Widmo elektromagnetyczne to zakres wszystkich fal elektromagnetycznych, od fal radiowych po promieniowanie gamma.

Światło

Światło jest falą elektromagnetyczną widzialną dla człowieka.

Prędkość światła

Prędkość światła w próżni jest stała i wynosi około 300 000 km/s.

Szczególna teoria względności

Szczególna teoria względności opisuje zjawiska w układach poruszających się ruchem jednostajnym względem siebie z prędkościami bliskimi prędkości światła.

Postulat stałości prędkości światła

Prędkość światła w próżni jest taka sama dla wszystkich obserwatorów inercjalnych.

Postulat względności

Prawa fizyki mają taką samą postać we wszystkich układach inercjalnych.

Dylatacja czasu

Dylatacja czasu oznacza, że czas płynie wolniej w układzie poruszającym się względem obserwatora.

Skrócenie długości

Skrócenie długości oznacza, że ciało poruszające się względem obserwatora ma mniejszą długość w kierunku ruchu.

Równoważność masy i energii

Masa i energia są równoważne, co wyraża zależność E = mc².

Optyka

Optyka to dział fizyki zajmujący się światłem i jego oddziaływaniem z materią.

Promień świetlny

Promień świetlny to umowna linia pokazująca kierunek rozchodzenia się światła.

Prawo odbicia

Kąt odbicia jest równy kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie.

Załamanie światła

Załamanie to zmiana kierunku rozchodzenia się światła przy przejściu między ośrodkami.

Prawo załamania

Prawo załamania opisuje związek między kątami padania i załamania oraz współczynnikami załamania ośrodków.

Współczynnik załamania

Współczynnik załamania określa, ile razy światło zwalnia w danym ośrodku względem próżni.

Całkowite wewnętrzne odbicie

Zachodzi, gdy światło przechodzi z ośrodka optycznie gęstszego do rzadszego i kąt padania jest większy od granicznego.

Soczewka

Soczewka to przezroczysty element optyczny, który skupia lub rozprasza światło.

Soczewka skupiająca

Soczewka skupiająca powoduje zbieganie się promieni równoległych w ognisku.

Soczewka rozpraszająca

Soczewka rozpraszająca powoduje rozbieganie się promieni świetlnych.

Ognisko

Ognisko to punkt, w którym przecinają się promienie po przejściu przez soczewkę skupiającą lub ich przedłużenia dla soczewki rozpraszającej.

Dyspersja

Dyspersja to zależność współczynnika załamania od długości fali, powodująca rozszczepienie światła.

Interferencja światła

Interferencja światła to nakładanie się fal świetlnych prowadzące do jasnych i ciemnych prążków.

Dyfrakcja światła

Dyfrakcja światła to ugięcie światła na przeszkodzie lub szczelinie.

Polaryzacja

Polaryzacja polega na uporządkowaniu kierunku drgań fali świetlnej.

Foton

Foton to kwant promieniowania elektromagnetycznego, czyli najmniejsza porcja energii światła.

Energia fotonu

Energia fotonu zależy od częstotliwości promieniowania.

Efekt fotoelektryczny

Efekt fotoelektryczny polega na wybijaniu elektronów z powierzchni metalu przez padające światło o odpowiednio dużej częstotliwości.

Praca wyjścia

Praca wyjścia to minimalna energia potrzebna do wybicia elektronu z metalu.

Dualizm korpuskularno-falowy

Cząstki materii i światło mogą wykazywać zarówno właściwości falowe, jak i cząstkowe.

Fale de Broglie’a

Każdej poruszającej się cząstce można przypisać falę materii.

Model atomu Bohra

Elektrony w atomie mogą znajdować się tylko na określonych orbitach energetycznych, a przy przejściach między nimi emitują lub pochłaniają energię.

Kwantyzacja energii

Kwantyzacja energii oznacza, że energia może przyjmować tylko określone, dyskretne wartości.

Jądro atomowe

Jądro atomowe składa się z protonów i neutronów i skupia prawie całą masę atomu.

Izotopy

Izotopy to atomy tego samego pierwiastka mające tę samą liczbę protonów, ale różną liczbę neutronów.

Promieniotwórczość

Promieniotwórczość to samorzutna przemiana niestabilnych jąder atomowych połączona z emisją promieniowania.

Promieniowanie alfa

Promieniowanie alfa to strumień jąder helu.

Promieniowanie beta

Promieniowanie beta to strumień elektronów lub pozytonów.

Promieniowanie gamma

Promieniowanie gamma to wysokoenergetyczne promieniowanie elektromagnetyczne.

Czas połowicznego rozpadu

Czas połowicznego rozpadu to czas, po którym rozpada się połowa jąder promieniotwórczych w próbce.

Reakcja jądrowa

Reakcja jądrowa to przemiana jądra atomowego pod wpływem zderzenia z inną cząstką lub jądrem.

Rozszczepienie jądra

Rozszczepienie to podział ciężkiego jądra na lżejsze fragmenty z wydzieleniem energii.

Synteza jądrowa

Synteza jądrowa to łączenie lekkich jąder w cięższe z wydzieleniem energii.

Podaj zasady dynamiki Newtona.

I: ciało zachowuje spoczynek lub ruch jednostajny prostoliniowy, gdy siła wypadkowa wynosi zero. II: przyspieszenie zależy od siły wypadkowej i masy. III: każdej akcji odpowiada reakcja równa co do wartości i przeciwna co do zwrotu.