Mitologia grecka

Mity Teogeniczne

Opowieść o powstaniu i naturze bogów

Mity Kosmogeniczne

Opowieść o powstaniu i początkach swiata

Mity Antropogeniczne

Opowieść o powstaniu człowieka

Mity Genealogiczne

Opowieści o historii pokoleń ludzkich, o pokoleniach bohaterów

Funkcje mitów

Poznawcza // Światopoglądowa // Sakralna

Funkcja Poznawcza

Dzięki mitom próbowano zrozumieć i uzasadnić niezrozumiale zjawiska przyrody

Funkcja Światopoglądowa

Mity stanowiły podstawę wierzeń religijnych

Funkcja Sakralna

Mity wprowadzamy do życia danej społecznościowych i formy obrzędów religijnych

ANTYGONA - Archetyp Mitologiczny

Symbol miłości siostrzanej // archetyp kobiety broniącej swoich przekonań

DEDAL - Archetyp Mitologiczny

Archetyp człowieka doświadczonego, rozważnego

DEMETER - Archetyp Mitologiczny

symbolizuje czułość i miłość matki

HERAKLES - Archetyp Mitologiczny

przykład męstwa, nieludzkiej siły

IKAR - Archetyp Mitologiczny

Idealista, marzyciel dążący do wyniosły celów

KASANDRA - Archetyp Mitologiczny

zwiastunka katastrofy, nieszczęścia

ORFEUSZ - Archetyp Mitologiczny

Archetyp poety, muzyka i śpiewaka, który w imię miłości gotów jest do największych poświęceń

PIGMALION - Archetyp Mitologiczny

Artysta, którego sztuka ma moc kreacyjną, ponieważ jej źródłem jest miłość

PROMETEUSZ - Archetyp Mitologiczny

Samotny buntownik i altrusita, poświęcający się dla ludzi, których kocha

ARKADIA - Topos Mitologiczny

Miejsce doskonałego szczęścia

LABIRYNT - Topos Mitologiczny

Symbol zagmatwania ludzkiego losu, nieznajomości przeznaczenia

ZŁOTY WIEK - Topos Mitologiczny

szczęśliwy okres w dziejach ludzkości

WĘDRÓWKA - Topos Mitologiczny

Podróż jako metafora ludzkiego życia i poszukiwania jego sensu

TOPOS GENEZYJSKI - Topos Mitologiczny

Dotyczy wizji powstania świata

AFRODYTA - bogini grecka

Bogini piękności

APOLLO

Bóg sztuk, przewodnik muz, jego atrybutem jest lira i wieniec laurowy

ARES

Bóg wojny, mieczem i tarcza - jego atrybuty

ARTEMIDA

Bogini łowów, lasów, zwierząt

ATENA

Bogini mądrości, sprawidliwej wojny

DEMETER

Bogini urodzaju i zbóż

DIONIZOS

Bóg winnej ratolośli i ziemskiej przyjemności

EROS

Bóg miłości, jego atrybuty to łuk i strzała

HADES

Bóg świata podziemnego // by dotrzeć do jego królestwa, należało przeorawic sie przez rzekę Styks (łodzią Charona)

HEFAJSTOS

Bóg ognia, opiekun rzemieślników, jego symbole to młot i miech Kowalski

HERA

Patronka zamężnych kobiet

HERMES

Bóg handlu, złodziei, posłaniec bogów, miał skrzydełka u nóg

HESTIA

Bogini ogniska domowego

NIKE

Bogini zwycięstwa

POSEJDON

Bóg murz i oceanów, jego atrybutem był trójząb

ZEUS

Gromowładny Bóg nieba i ziemi

Antropomorfizm

coś ma cechy ludzkie, np. ludzkie wady i zalety

POCZĄTEK ŚWIATA - mit

Na początku byl chaos... Gaja (ziemia) Uranos (niebo) Tartaros (podziemia) // Gaja i uranos mieli dzieci: cyklopy, sturęcy, tytani,. Uranos pokonany przs, syna Kronosa. Kronos pokonany przez Zeusa. Kronos połykała własne dzieci. Olimp

STWORZENIE CZŁOWIEKA - PROMETEUSZ - mit

Promteusz ulepił człowieka z gliny, dal mu ogień, który ukradł z olimpu, nauczył rzemieślnictwa i sztuki. Zeus sie wkurzył, wysłał do niego Pandore, ale sie nie dał, potem prometusz przykuty do skały i codziennie sęp wyjadą mu wątrobę.

HERAKLES - Mit

Był herosem. Lubił wino, kobiety, byl popedliwy i gwałtowny. zabił swoją żonę i dzieci w ataku szału, Za karę musiał wykonać 12 prac (np. zabicie lwa nemejskiego, zabicie hydry lernejskiej, oczyszczenie stajni augiasza, kradzież trzody Geriona)

MITY TEBAŃSKIE - mit

Pokazują tragizm ludzkiego losu, nieuchronnie poddanego przeznaczeniu. Od Kadmosa - założyciela miasta, po Lajosa i Edypa, który porównał uciec przed przeznaczeniem. Jego synowie sie zabili. córka popełniła samobójstwo, tak samo jak żona.

WOJNA TROJAŃSKA - mit

Losy bohaterów związanych z tą wojną sa heroiczne i tragiczne. Król i ojciec Priam (Troja) patrzył na śmierć swoich synów i zagładę miasta. Achilles (grek) zgodnie z przepowiednią poległ w walce. Bogowie potem przesladowali mieszkańców Troi

SYZYF - mit

Syzyf - król Koryntu, ulubieniec bogów. Gościł na olimpie, wygadał sekrety Zeusa i miał za to umrzeć. Uwiezil Tantanosa (bożek śmierci), złapany, narzekal na żonę, żyłam po cichu, złapany znów i ma włączać głaz który spada w kółko

ORFEUSZ I EURYDYKA

Był poeta i śpiewaniem. ożenił sie z nimfa eurydyką. Ona umarła od ukąszenia żmiji. Wzruszył swą grą Hadesa który pozwolił mu zabrać Eurydykr, ale pod warunkiem ze do wyjścia na nia nie spojrzy. Spojrzał i Eurydyka odeszła

DEDAL I IKAR - mit

Dedal chciał uciec z synem od Króla Krety Minosa. Zbudowal skrzydła z pior i wosku. Jego syn podleciał zbyt wysoko słońca, Skrzydła sie rozpadły i spadł na wyspę (Ikarie) umiejącac.

TEZEUSZ - mit

Był herosem który zabil minotaura zamkniętego przez Dedala w labiryncie. Mial wracać do domu łodzią z zaglami czerwonymi w wypadku zwycięstwa. als zapomnial o tym I mial czarne. Jego ojciec sie zabil widząc to.

NIOBE - mit

Urodziła Tantalowi 7 córek i 7 synów. Śmiała sie z bogini Latony ze powinna być ona czczona a nie matka tylko Apolla i Artemidy. Pomścili oni matkę zabijając 14 dzieci jej, a ona z rozpaczy zamieniła sie w kamień.

DEMETER I KORA / PERSEFONA - mit

Kora zbierała kwiaty na łące, miała nie zbierać narcyzów als uległa. Hades ją porwał i polubił. Jej matka sie ukrywała aż ziemię nawiedzaly susze i klęski. Zeus nakazał ze Kora ma być uwolniona ale wracać do męża co jakiś czas (pory roku)

NARCYZ - mit

Był przystojny i młody. Nie chciał związków. Przejrzał sie pewnego razu w strumieniu i zakochał sie sam w sobie. Od tego czasu nic nie robił. W końcu umarł z tęsknoty za samym sobą.

LOS - MOTYW

Los człowieka zależy od wyroków bogów/ jest tragiczny, nie ma możliwości uniknięcia cierpienia ani dokonywania wyborów które przyniosą mu szczęście, każdy wybór prowadzi do katastrofy

DZIECKO / MATKA - MOTYW

Bezgraniczna miłość matki do dziecka (Demeter poszukująca Kory) / Matka cierpiąca po stracie dziecka (Niobe)

MIŁOŚĆ - MOTYW

Bezgraniczna miłość matki do dziecka (Demeter i Kora) / Miłość silniejsza od śmierci (Orfeusz i Eurydyka) / Szkodliwość egoizmu (Narcyz umierający z miłości do samego siebie)

THEATRUM MUNDI - MOTYW

Człowiek jako zabawka w rękach bogów, odgrywający wyznaczoną mu rolę i niemający żadnego wpływu na decyzje bóstw i swój los.

LABIRYNT - MOTYW

Labirynt jako symbol zatrzymania niebezpieczeństwa (Minotaur) / Labirynt jako symbol zagrożenia, od którego można sie uwolnić (Tezeusz)

ZAŚWIATY - MOTYW

Zaświaty - kraina wiecznego przebywania dusz zmarłych i sprawiedliwego losu po śmierci/ Tartar - miejsce wiecznej kary dla grzeszników / Pole elizejskie - miejsce wiecznego szczęścia i spokoju dla dusz prawych i sprawiedliwych

WINA I KARA - MOTYW

Nie da się oszukać bogow ani przeznaczenia, próby zawsze kończą sie porażką i następuje za nie sprawiedliwa i nieuchronna kara (Syzyf)

Sfinks

Postać tajemnicza, o niejasnych zamiarach // Mityczny potwór który zadawał trudne zagadki napotkanym ludziom. pożerał tych którym sie nie udało. zagadkę jego rozwiązał Edyp

STRZAŁA AMORA / BYĆ TRAFIONYM STRZAŁĄ AMORA

Miłość/ Zakochać sie. / Rzymski Bóg miał przepaskę na oczach i kołczan strzał(na znak że Miłość jest ślepa i przychodzi niespodziewanie)

PRZYKŁADOWE TEMATY WYPRACOWAŃ MATURALNYCH

*Człowiek wobec przeciwności losu *Motyw cierpiącej matki w literaturze *Świat jest teatrem, czyli rola przeznaczenia w życiu człowieka *Życie po śmierci, czyli literackie wizję zaświatów *Motyw winy i kary w literaturze *Postawy prometejskie w lit.

PAN TADEUSZ - A. MICKIEWICZA - KONTEKST LITERACKI

Soplicowo przedstawione jako mitologiczna Arkadia, idealne miejsce na ziemi, zapewniające sielskie i szczęśliwe życie

SYZYFOWE PRACE S. Żeromskiego - KONTEKST LITERACKI

Porównanie działań zmierzających do rusyfikacji polskiej młodzieży do kary, jaką poniósł Syzyf za próbę oszukania bogów. Są to działania równie bezsensowne i nieskuteczne.

Noc Listopadowa, S. Wyspiańskiego - KONTEKST LITERACKI

Przywołanie postaci bogów greckich uczestniczących w powstaniu listopadowym oraz powiązanie upadku i odrodzenia Polski z mitem o Demeter i Korze

Nike M. Pawlikowskiej- Jasnorzewskiej - KONTEKST LITERACKI

Porównanie rzeźby przedstawiającej Nike z uczuciem miłości

Ikar J. Iwaszkiewicza - KONTEKST LITERACKI

Porównanie zabranego przez gestapo chłopca, który zaczytał się w lekturze, do Ikara, który również zginął przez swój idealizm przesłaniający mu niebezpieczeństwo

Wciąż o Ikarach głoszą E. Brylla - KONTEKST LITERACKI

Podmiot liryczny wyraża refleksje, że pominięcie w rozważaniach nad mitem postawy Dedala, któremu pragmatuzm uratował życie i skupienie się tylko na idealizmie Ikara, który zginął, jest niesłuszne.