Moja lekcja

bibliologia

dyscyplina naukowa, ktorej przedmiotem jest książka i jej funkcja społeczna

adnotacja

zespół dodatkowych informacji o dokumencie uzupełniających jego opis bibliograficzny

adnotacja księgoznawcza

dotyczy cech wydawniczo-formalnych dokumentu, danych na jego temat oraz zawiera wiadomości o materialnych cechach dokumentu

adnotacja treściowa

podająca informacje o treści dokumentu i pozwalająca na zorientowanie się w jego przydatności doa danego użytkownika

adres wydawniczy

zespół danych dotyczących publikacji, dystrybucji i druku dokumentu

ald, aldyny

druki z końca XV i pocz. XVI wieku (z drukarni Aldusa Manutiusa w Wenecji)

aparat krytyczny

w edytorstwie naukowym szczegółowa dokumentacja uzasadniająca brzmienie tekstu przyjętego za podstawę edycji naukowej

aparat naukowy

przypisy, wykaz źródeł bibligrafia przedmiotu, indeksy, wstęp edytorski (czasem posłownie i nota wydawnicza)

arkusz autorski/wydawniczy

jednostka miary tekstu zawierająca 40 tys. znaków (ok. 22 storony znormalizowanego maszynopisu)

arkusz drukarski

jednostka miary produkcyji poligraficznej odpowiadająca jednostronnie zadrukowanemu arkuszowi papieru A1

arkusz plano

arkusz papieru zadrukowany, niezłożony (format A1 albo B1 )

autograf

przekaz tekstu zapisany własnoręcznie prze autora

1. bibliografia

dziedzina wiedzy i działalności praktycznej, obejmująca problemy identyfikacji, rejestracji i klasyfikacji dokumentów oraz statystyki wydawnictw, a także zasady tworzenia i użytkowania bibliografi

2. bibliografia

uporządkowany w postaci spisu zbiór opisów bibliograficznych, zorganizowany w celu informacji o ich istnieniu niezależnie od miejsca przechowywania

3. bibliografia

dawniej bibliologia, czyli księgoznawstwo

bibliografia narodowa bieżąca

bibliografia narodowa, w której dokumenty są rejestrowane i opracowywane przez nrodową centralnę bibliograficzną, ukazuje się na bieżąco

bibliografi retrospektywna

bibliografia o wydawniczym lub piśmienniczym zasięgu chronologicznym ograniczonym do określonego, zamkniętego juz okresu

bibliografia prospektywna

zapowiedzi wydawnicze

bibliografie załącznikowe, kryptobibliografia

bibliografia dołączona do dzieła, rejestrująca dokumenty cytowane lub wykorzystywane przez autora dzieła, jest niesamoistna wydawniczo, treściowo musi łączyć się z tekstem rozprawy, której towarzyszy

bibliografia podmiotowa

bibliografia specjalna rejestrująca dzieła jednego autora lub zespołu osób, bądź dokumenty wydane na określonym terytorium

ad usum delphini

okrojone, niekompletne, tendencyjnie zmieniane teksty przystosowane do aktualnych potrzeb lub celów wychowawczych

broszura

książka o objętości do 48 stron

brulion

szkic tekstu przed przpisaniem (często z poprawkami)

calamus

narzędzie pisarskie, trzcina ścięta ukośnie i rozszczepiona na końcu, podobnie jak współcześnie stalówki

ceduła

wykaz liter, cyfr i innych znaków, wchodzących w skład danego kroju pisma

chrestomatia

publikacja zawierająca wybór utworów różnych autorów, przeznaczona zazwyczaj do użytku szkolnego

cimelia

obiekty lub zbiory o wyjątkowej wartości, z powodu której są chronione przed powszechnym dostępem i eksponowane na szczególnych zasadach

damnatur

formuła cenzuralna zabraniająca drukowania danego pisma lub książki

del.

formuła poprzedzająca nazwisko rysownika

digest

1. zwięzłe sprawozdanie lub streszczenie / 2. zbiór streszczeń różnych dzieł i artykułów

druk dziełowy

druk książek w przeciwieństwie do drukowania akcydensów i czasopism

druki akcydensowe

określenie dla wszelkich druków, poza książkami, broszurami i czasopismami, które mają charakter okolicznościowy

druk ulotny

drobny druk nieprzekraczający 4 stron, służy celom informacyjnym

dublet

drugi lub dalszy egzemplarz biblioteczny, identyczny pod względem wydania i druku

editio posthuma

wydanie pośmiertne

editio princeps

pierwodruk

ekslibris

znak własnościowy, grafika naklejona na odwrocie przedniej okładki książki

explicit

formuła umieszczon na końcu książki, zaczyna się od słowa explicit i oznajmia o ukończeniu dzieła i często zawiera jego tytuł

faksymile

wierna podobizna pierwotnego dokumentu rękopiśmiennego lub drukowanego

filigran

znak wodny, odciskany podczas produkcji papieru czerpanego na sicie, znak własnościowy, godła papierni, technika służąca zdobieniu opraw dawnych ksiąg

folio

1. format bibliograficzny powstały ze złożenia arkusza na pół / 2. format biblioteczny książki, której wysokość grzbietu przekracza 35cm / 3. format arkusza składający się z dwóch kart, czyli 4 stronic

foliacja

numeracja kart druku lub rękopisu

frontispis

karta przedtytułowa w postaci ryciny, sztychu z wkomponowaną tytulaturą dzieła, także tytuł rycinowy

glosariusz

dawniej nazwa słownika wyrazów trudnych, fachowych, przestarzałych, występujących w tekście, objaśniającego te wyrazy, dołączonego do tekstu

imprimatur

1. formuła władzy kościelnej pozwalającej na drukowanie dzieła / 2. zezwolnienie autora lub redakcji na druk dzieła po ostatniej korekcji

incipit

początkowe wyrazy lub zdania tekstu, zwane też initium

inedita

teksty nieogłoszone drukiem, niewydane za życia autora, teksty opublikowane po raz pierwszy po śmierci autora

inkunabuł

paleotyp, druk powstały do 30 grudnia 1500r.

ISBN

International Standard Book Number - symbol przeznaczony do kodowania informacji dotyczącej jednego określonego wydania książki lub wariantu jednego wydania o odmiennej postaci zewnetrznęj

ISSN

International Standard Serial Number - symbol przeznaczony do kodowania informacji o wydawnictwie ciągłym

kolofon

notatka na końcu tekstu informująca o tytule, autorze, miejscu i dacie druku oraz kopiście i drukarzu (współcześnie metryczka drukarska)

kustosz

oznaczenie kolejności następstwa składek

metryka książki

1. dane dotyczące autorstwa, miejsca, czasu powstania oraz objętości oraz ksiązki / 2. zestawienie informacji o wysokości nakładu, gatunku papieru, objętości oraz nazwiska osób zatrudnionych przy produkcji książki

nadbitka

fragment dzieła zbiorowego, a niekiedy też czasopisma, dodrukowany poza ich nakładem bez żadnych zmian w układzie drukarskim, łacznie z zachowaniem paginacji

OPAC

Online Public Acces Catalog - katalog online

pagina żywa

skrócony tytuł dzieła, części dzieła, rozdziału lub treści strony, umieszczony w oddzielnym wierszu u góry strony

pagina martwa

liczba wskazująca numer strony, umieszczon poza kolumną druku

paginacja

numeracja kolejnych stron druku

passim

wyrażenie w indeksach i przypisach, stwierdzające, że dane szczegóły tekstu lub treści są rozrzucone w wielu miejscach cytowanej książki

perykopy

wybrane ustępy, rozdziały z Biblii

prohibitia

druki zastrzeżone, zakazane

przekaz

tekst rękopiśmienny lub drukowany służący edytorowi za podstawę lub pomocnicze źródło do przeprowadzenia krytyki tekstu

reklamant

wyraz umieszczony w kodeksie rękopiśmiennym pod kolumną tekstu zamykającego jedną składkę i powtórzony na początku kolejnej

recto

strona nieparzysta

seria

wydawnictwo ciągłe składające się z wydawnictw zwartych o indywidualnych tytułach, połączone wspólną nazwą serii, numerowane lub nienumerowane w jej obrębie

silva rerum

nazwa zbioru wyciągów, wyjątków, urywków i fragmentów dzieł, także księga domowa, w której zapisywano teksty literackie, przepisy, porady, wydarzenia rodzinne i publiczne

składka (lega)

wydrukowany, złożony i gotowy i gotowy do zszycia arkusz książki

starodruk

publikacje z okresu od wynalezienia druku do końca XVIII w.

transkrypcja

system zapisywania za pomocą odpowiednich liter alfabetu oraz znaków specjalnych przybliżonego brzmienia głosek, utrwalonego systemem znaków literowych

transliteracja

system zapisu polegający na zastąpieniu liter jednego alfabetu literami innego alfabetu

typografia

rzemiosło, którego zadaniem jest ukształtowanie elementów graficznych publikacji

wkład

blok książki

okładka

gbrzbiet itd.

oprawa

blok + okładka

wyklejka

służy do łączenia wkładu z okładką

kapitałka

nitka zszywające arkusza książki w blok

oprawa prosta

grzbiety bloku i okładki stykają się

oprawa złożona

grzbiety bloku i okładki nie stykają się, połączenie ich poprzez inny element

znormalizowany maszynopis

1800 znaków (ze spacjami) na stronę

czwórka tytułowa

strona przedtytułowa (szmuctytuł), strona przytytułowa (kontrtytuł), strona tytułowa, strona redakcyjna (metryka)

EWOK

Encyklopedia Wiedzy o Książce

kolejność elementów opisu

1. autor / 2. tytuł / 3. współpracownicy edycji / 4. tom / 5. wydanie / 6. adres wydawniczy (wydawnictwo, miejsce, rok, oznaczenie serii)