polski

irracjonalizm

głosił że rzeczywistości nie da się w pełni poznać rozumem a kluczowe są intuicja uczucia i wiara

indywidualizm

jednostka jej wolność potrzeba oraz rozwój są ważniejsze niż interesy społeczeństwa czy grupy

natura w romantyzmie

była postrzegana jako żywa tajemnicza i pełno duchowej mocy często oddzielająca emocje bohaterów oraz łącząca człowieka ze światem nadprzyrodzonym

historyzm

zainteresowanie przeszłością traktowanie historii jako źródło tożsamości narodowej oraz inspiracji dla literatury i sztuki i polityki

ludowość

inspiracja kulturą ludu jako wierzenia legendy języki tradycje

orientalizm

fascynacja kulturą historią i egzotyką wschodu często idealizowanego i Tajemniczego

histycyzm

poznanie świata przez intuicję wizję i objawienia

metafizyka

poszukiwania ukrytego sensu istnienia duchowości i tajemniczej więzi między człowiekiem a absolutem

gotycyzm

Mroczna fascynacja średniowieczem tajemnicą i grozą

fantastyka

motywy nadprzyrodzone duchy sny i Magia ukazujące tajemniczość świata

miłość romantyczna

idealizowana nieszczęśliwa i pełne cierpienia często związane z tęsknotą poświęcenie lub śmiercią

cechy bohatera romantycznego

indywidualista buntownik idealista kierujący się uczuciami często nieszczęśliwy tajemniczy skłonny do poświęceń

motyw deesis

zwracanie się do Boga za pośrednictwem Jana Chrzciciela lub Maryi

plankt

utwór żałobny wyraża smutek żal

etos rycerski

zbiór zasad takich jak honor odwaga lojalność wobec króla obrona wiary i słabszych oraz szlachetność w działaniu

ars bene moriendi

sztuka dobrego umierania

gatunek panetyczny

ukazujące odpowiednie wzorce zachowań tematyka grzechu pokuty i odpuszczenia Roland robił rachunek sumienia to przygotowywało ich do śmierci

danse macabre

taniec śmierci śmierć zaprasza do tańca wszystkich niezależnie od niczego każdy umrze

alegoria śmierci

przedstawienie śmierci jako rozkładającego się trupa kobiety z kosą w ręku

groteska

przerysowanie ukazania nienaturalnych zdarzeń na przykład śmierć przychodzi i zachowuje się jak człowiek

teocentryzm

życie ludzi średniowiecza skupione jest centrum Boga

uniwersalizm w średniowieczu

jednakowy ustrój dla całej Europy jednakowy język wszystko podporządkowane Bogu

wzorce osobowe średniowiecza

władca święty rycerz

cechy literatury średniowiecznej

anonimowość dominujący język łaciński literatura moralizatorska dydaktyczna parentyczna dominacja tematyki religijnej

humanizm renesansowy

Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce podkreśla znaczenie rozumu indywidualizmu wolności myśli oraz rozwoju osobistego

klasycyzm

nawiązywanie w utworach do antyku i filozofii antyku kładł nacisk na harmonię proporcje rozum i ład

antropocentryzm

człowiek w centrum uważany za najważniejszego

reformacja

krytykował kościół katolicki zwłaszcza sprzedaż odpustów celem było oczyszczenie kościoła i powrót do czystego chrześcijaństwa doprowadziła do podziału kościoła i powstania nowych wyznań takich jak protestantyzm

horacjonizm

charakteryzuje się między innymi umiłowaniem harmonii umiarkowania oraz refleksji nad życiem i moralnością

topos ubi sunt, ubi est

gdzie są gdzie jest zastanawianie się co się stało po śmierci nad minionymi pokoleniami zniknięciem dawnych wartości polega na pokazaniu jak wielkie rzeczy z przeszłości jak czyny bohaterów królów czy wielkich cywilizacji znikają w obliczu czasu

racjonalizm

poznawanie świata za pomocą rozumu

empiryzm

wiedza pochodzi z doświadczenia

utylitaryzm

moralność czynu zależy od jego użyteczności maksymalnie szczęścia minimalnie cierpienia

deizm

Bóg stworzył świat ale nie ingeruję w losy człowieka

mecenat

Stanisław August Poniatowski zbierał autystów naukowców zakładał instytucje

czasopiśmiennictwo

monitor zabawy przyjemnej pożyteczne krytykowały wady szlachty

Teatr Narodowy

Stanisław August Poniatowski kształtowanie polskiej kultury i świadomości

obiady czwartkowe

spotkania elity społeczeństwa

dydaktyzm

literatura miała nauczyć

alegoria

oprócz znaczenia dosłownego ma też ukryte znaczenie na przykład chytry jak lis cichy jak mysz

anafora

powtórzenie tego samego wyrazu

epifora

powtórzenie tego samego wyrazu na końcu zdania

kontreformacja

jedność religijna

teatralizacja życia

szkolne życie ubiór życie na pokaz

sarmatyzm

ideologia jest styl życia polskiej szlachty opierająca się na przekonaniu o szczególnym pochodzeniu i misji narodu polskiego

figura sumacji

podsumowanie i powtórzenie elementów występujących w wierszu w formie puenty

kompozycja łańcuchowa

polega na powtórzeniu tego samego elementu i dodaniu nowego elementu

koncept

zaskakujący pomysł oparty na kontraście lub paradoksie

gradacja

stopniowe nasilenie lub osłabienie cechy

Katharsis

po sztuce widzowie mieli dać uprość swoim emocjom oczyszczenie

fatum, los

los przeznaczenie którego nie da się zmienić

ironia tragiczna

bohater próbuje zmienić swoje losy Jednakże jego działania doprowadzają go do zguby

konflikt tragiczny

który kończy się tragicznie wybór bohatera między dwoma równoważnymi racjami

archetyp

wzorzec jakiejś postawy

stoicyzm

głosi że należy dążyć do spokoju poprzez akceptację losu i panowanie nad emocjami niezależnie od sytuacji

non omnis moriar

nie całkowicie umrę uważa przekonanie że człowiek zostaje w pamięci poprzez swoje dzieła twórczość lub czyny

epikureizm

wyznaję przyjemność szczególnie brak bólu za najwyższe dobro i styl życia

alegoria

obrazowe przedstawienie idei lub pojęcia o ustalonym znaczeniu

parabola

krótka przypowieść z ukrytym przesłaniem moralnym lub duchowym