Polski Język

wzorce parenetyczne (osobowe)

Monarcha, Rycerz, Święty, Piękna dama

Bogurodzica1:

Najstarszy zachowany utwór w j. polskim, powstał między 12 w. a pierwszą połową 14 w.

Bogurodzica2:

Traktowana była jako pieśń narodowa, jako jeden z dwóch hymnów (drugi to Gaude Mater Polonia)

motyw deesis

Był w Bogurodzicy, przedstawienie Jezusa w centrum kompozycji, po prawej stronie Matka Boska, a po lewej Jan Chrzciciel

archaizmy leksykalne

Słowa które wyszły z użycia

archaizmy składniowe

przestarzały szyk wyrazów

archaizmy fleksyjne

nieużywane końcówki fleksyjne

archaizmy fonetyczne

inna wymowa

archaizmy słowotwórcze

dawne formanty słowotwórcze (np. Bożyc (syn Boga))

Dramat liturgiczny

Lament świętokrzystki to zaginiona część średniowiecznego (dramatu litrugicznego) wykonywanego w Wielki Piątek

Lament1:

Napisany w drugiej połowie 15 w. w klasztorze na Łysej Górze

Lament2 (zwracanie się):

Maryja zwraca się po kolei do: 1. Wszystkich ludzi, 2. Jezusa na krzyżu, 3. Archanioł Gabriel, 4. Inne matki

Lament (gatunek)

Utwór liryczny wyrażający żałobę, ból, skargę na przeciwności losu.

Motyw stabat Mater Dolorosa

"Stała Matka Boleściwa" występuje w Lamencie Świętokrzyskim

Lament3, przebieg:

Maryja prosi wszystkich ludzi, żeby ją wysłuchali. 2. Opisuje męki Jezusa patrząc na krzyż, 3. Pretensje do Gabriela, przypomina moment Zwiastowania, 5. Zakończenie - zwraca siędo innych matek, mówi im żeby modliły się do Boga

Pieśń żebracza

To Legenda o św. Aleksym, utwór stworzony i rozpowszechniony przez ubogich, biednych, bezdomnych i pielgrzymów.

Asceta

Człowiek który dobrowolnie rezygnuje z bogactwa

Ars bene moriendi

Czyli sztuka dobrego umierania, było w legendzie o św. Aleksym

Elementy fantastyczne z legendy:

1. Matka boska pomagająca Aleksemu otworzyć Kościół, 2. Bicie dzwonów po śmierci Aleksego, 3. List którego nikt nie mógł wyjąć z ręki poza żoną Aleksego, 4. Zapach z ciała uzdrawiający chorych

Legenda hagiograficzna

Utwór konkretnie legenda na temat świętych i cudach związanych z ich działanością.

Legenda1 (opis):

Aleksy rodzi się w zamożnej rodzinie, wychowywany jest zgodnie z chrześcijańskimi wartościami, poślubia cesarską córkę Famijanę, natomiast w noc poślubną zwraca żonie pierścień.

Legenda2:

W 10 wieku rozpowszechniła się na świat, w 15 wieku powstaje polska wersja legendy. W legendzie jest wzór ascety

Rozmowa1:

Rozmowa została zapisana w drugiej połowie 15 wieku przez nieznanego autora,

memento mori

Motyw występujący w rozmowie, "pamiętaj o śmierci" ma przypominać człowiekowi że życie na ziemi to tylko chiwila.

Legenda3(opis):

Rozdaje swój majątek i żebrze pod drzwiami Kościoła, gdzie matka boska schodzi z obrazu i pomaga, Aleksy miał płynąć do Syrii ale to się nie udaje, wraca do rzymu, tam żyje jako żebrak przez 16 lat, przed śmiercią spisuje swoje losy w liście.

Wygląd śmierci w rozmowie:

chuda, blada, odpadający nos i wargi, z kosą w ręku

Motwy danse macabre

Motyw występujący w rozmowie (taniec śmierci), śmierć wciąga do tańca każdego, zabiera każdego nie patrzy na status, portfel ani tytuły.

Charakter satyryczny - rozmowa

Śmierć w utworze wyśmiewa grubych mnichów, przekupnych sędziów i karczmarzy.

Rozmowa (przebieg):

1. Modlitwa Polikarpa, chce zobaczyć Śmierć na własne oczy, Bóg go wysłuchuje. 2. Polikarp po zobaczeniu upadł na ziemię ze strachu 3. Próbuje negocjować ze śmiercią aby przyszła później, lecz ta nie bierze łapówek.

Rozmowa (przebieg2)

4. Śmierć chwali się swoją potęgą, opisuje jak wpada do karczmy, klasztoru, sądu i zamku.