Ruchy polityczne

Konserwatyści

Przeciwnicy dalszej walki zbrojnej przeciw zaborcom, w większości opowiadający się za lojalizmem, postrzeganie lojalizmu jako szansę na autonomię i większe prawa polityczne, główny ośrodek - Galicja

Liberałowie

Przeciwnicy dalszej walki zbrojnej i porozumienia z zaborcami, propagandorzy idei pracy organicznej i pracy u podstaw, alfabetyzacji, emancypacji kobiet i asymilacji Żydów

Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat

Socjalizm, Ludwik Waryński, Rewolucja Socjalna, odcięcie się od dążeń niepodległościowych

PPS

Polska Partia Socjalistyczna, Józef Piłsudski, Wywalczenie niepodległej, ludowej i demokratycznej Rzeczypospolitej Polskiej, poprawa sytuacji socjalnej robotników w wolnej Polsce

SDKP/SDKPiL

Socjodemokracja Królestwa Polskiego (i Litwy), Róża Luksemburg, Julian Marchlewski, Feliks Dzierżyński, Rewolucja Socjalna, Uznanie dążeń niepodległościowych za szkodliwe dla sprawy międzynarodowego ruchu robotniczego

Polska Partia Socjaldemokratyczna Galicji i Śląska

Ignacy Daszyński, Poprawa warunków socjalnych robotników poprzez reformy w ramach systemu kapitalistycznego, odbudowa demokratycznego państwa polskiego

Liga polska

walka o niepodległą Polskę w granicach przedrozbiorowych

ND

Liga narodowa (stronnictwo narodowo-demokratyczne) Roman Dmowski, walka o niepodległą Polskę w granicach przedrozbiorowych, stworzenie nowego, aktywnego narodu polskiego

PSL

(Polskie) Stronnictwo Ludowe (potem rozbicie na PSL-Piast i PSL-Lewicę), Bolesław Wysłouch, Jakub Bojko, Wincenty Witos, Demokratyzacja prawa wyborczego, tanie kredyty dla chłopów, zwiększenie świadomości narodowej chłopów, odzyskanie przez polski niepod