Moja lekcja

ad acta

do akt, odlozyc na pozniej

ad hoc

teraz nagle odrazu

ad rem

przejsc do rzeczy

alibi

gdzie indziej

in flagranti

na gorącym uczynku

corpus delicti

dowod swiadczacy o przestepstwie

cui bono?

po co, na czyja korzysc

alter ego

drugie ja

a priori

z gory zakladac

curriculum vitae

bieg zycia, zyciorys

de facto

wprowadzenie, w rzeczywistosc

deus ex machia

nie spodziewana sytuacja, bog z maszyny

ex aequo

remis

lapsus

bląd

lapsus lingue

bląd językowy

lapsus calami

błąd w piśmie

lege artis

zgodnie z zasadami

modus vivendi

styl, motyw zycia

vacat

wolne stanowsiko

visca versa

nawzajem

spiritus movens

dusza towarzystwa

sua sponte

z własnej woli

per pedes

pieszo

advocatus dei

adwokat boga w slusznej sprawie

advocatus dei diaboli

adwokat diabla w nie slusznej sprawie

persona grata

osoba mile widziana

perpetum mobile

wieczna maszyna

persona non grata

osoba nie mile widziana

sensu stricto

w ścislym znaczeni, ściśle mówiąc

status quo

staly stan rzeczy

orfeusz

wirtuoz artysta mistrz

penelopa

wiernosc madrosc cierpliwosc

niobe

cierpiaca matka, wieczne cierpienie

dedal

realista czlowiek rozwazny doswiadczony

odyseusz

archetyp tulaczki i podoazania do celu

edyp

archetyp ofiary fatum, ucieczka do przeznaczenia

ikar

archetyp marzyciela poszukiwania przygod i dazenia do niemozliwego

prometeusz

archetyp buntownika poswiecenia cierpi za dobro ludzkie

syzyf

archetyp bezsensownej trudnej pracy trudnej pracy bez efektow

narcyz

archetyp pychy egoizmu i egocentryzmu

Hydrosfera

hydrosfera to wodna powłoka naszej planety, tworzą ją wody atmosferyczne, wody powierzchniowe i wody podziemne

całkowita objętość wód znajdujących się na naszej planecie to?

ok. 1,386 mld km3

ile procent wód Ziemi stanowią oceany i morza?

96,5% stanowią oceany i morza z wszystkich wód na Ziemi

ile jest na ziwmi procent wody slonej a ile slodkiej

97,5% - wody słone, 2,5% - wody słodkie

Wody slodkie jakie sa i ile jest ich procent z wszystkich wod slodkich

lodowce górskie i lądolody- 68,7% wody podziemne-30,06% inne wody(wieloletnia zmarzlina, jeziora słodkie, woda w glebie, bagna, woda w atmoswerze) - 0,13%

przemieszczanie sie wody:

Energia sloneczna i sila ciezkosci powoduja ze woda znajduje sie w ciągłym ruchu. Przemieszczenie sie wody miedzy atmosferą, litosferą i hydrosferą nazywamy obiegiem wody w przyrodzie lub cyklem hydrologicznym

ile w ciagu roku w cyklu hydrologicznym uczestniczy zasobów hydrosfery(wody)?

ok. 0,04%

Cykl hydrologiczny: duzy obieg?

to zamkniety cykl krązenia wody miedzy oceanem, atmosfera a obszarem lądowym

Cykl hydrologiczny: maly obieg wody?

obejmuje jej krążenie miedzy atmosferą a obszarem lądowym lub miedzy atmosferą a oceanem

Cykl hydrologiczny: caly przebieg w pynktach:

1. parowanie nad oceanami 2 opad nad oceanami 3 przemieszczanabue sie pary wodnej 4 kondensacja i resublimacja 5 opad nad lądami 6 retencja w postaci sniegu i lodu. 7 parowanie z lądow i zbiornikow śródlądowych 8 splyw powierzchniowy

2cykl hydrologiczny przebieg:

9 wsiąkanie(infiltracja) 10 retencja wód podziemnych 11 odpływ podziemny

retencja

zatrzymywanie wody

adwekcja

poziom ruchu/ przeplywu

kondensacja

przejscie wody ze stanu lotnego w stan ciekly np snieg- woda

ewaporacja

parowanie z gleby

transpiracja

parowanie z roslin

ewapotranspiracja

parowanie z gleby i roslin

infiltracja

wsiąkanie wody

Bilans wody

zestawienie przychodow i ubytkow wody dla obszaru lub Ziemi

wszechocean(ocean swiatowy) ile zajmuje procent ziemi

71% powierzchni ziemi

podaj pięc oceanow

ocean spokojny(pacyfik) ocean atlantycki(atlantyk) ocean indyjski, ocean arktyczny, ocean południowy

morze:

częsc oceanu przylegajaca do kontynentu, ktora jest oddzielona od otwartych wod oceanicznych łańcuchem wysp, półwysep lub podwodnym progiem

zatoka:

to częsc oceanu, morza lub jeziora wcinajaca sie gleboko w ląd i odznaczajaca sie swobodna wymianą wód ze zbiornikami wodnymj

Cieśnina:

nazywa sie zwęrzenie powierzchni wodnej miedzy lądami ktore łączy dwa akweny

podstawowoyni skladnikami w wody morskiej sa?

tlen, azot, dwutlenek węgla ktore buduja czasteczki wody. Chlor i sód- tworza sól morską

gazy rozpuszczalne w wodzie morskiej np tlen azot dwutlenekwegla

pochodza z atmosfery ziemskiej, z podmorskich wulkanow lub powstaja na skutek procesow chemicznych i biologicznych zachodzacych w wodzie

sklad chemiczny wody morskiej

wodor(10,8%) chlor (1,9%) sód(1,05%). wapń(0,04%). potas(0,0038%). brom(0,0065%). wegiel(0,0026%). magnez(0,135%) tlen

zasolenie wody

to zawartosc soli w wodzie (podajemy w ‰)

przecietne zalosenie wod powierzchniowycj to?

35%

solami rozpuszxzalnymi w wodzie sa głownje?

chlorki i siarczany

srednia roczna temp wod powierzchniowych to

17,4'C

najwyzsze srednie zaslowenie i najmnijesz ile i gdzue

najwieksze- 36‰ w pasie zwrotnikowym a najmniejsze to 25‰ w strefie okołobiegunowej

najnizsza i najwyzsza srenia temp wody ile i gdzie

najwyzsza ok. 24-30’C w strefie rownikowj a najmnizsza ok. -1’C w strefie okolobieguneowej

glowne zrodla zanieczyszczenia wody:

rzeki ktore odprowadzaja zanieczyszczenia z lądu, statki usuwajace odpady, awarie zbiornikow, awarie platform wiertniczych i ropociagow

wody oceanow sa w ciaglym ruchu przemieszczja sie:

pionowo np plywy i upwelling poziomo no prady morskie i falowanie

plywy

to chkliczne wznoszenie sie i opadanje poziomu morza wywoalane przez sile przyciaganja ksizezyca i slonca oraz sile odsrodkowa wynikajaca z obrotu ziemii

Upwelling

polega na podwodnyn wynoszeniu na powierzchnie zimnych wod glebinowych zawieracjacych substancje odzywcze. Opadanie cieplych wod to downwelling

prądy morskie

to poziome ruchy wod morskich wywolane przez: wystepowanie stalych wiatrow w dolnych partiach troposfery, różnicami gestosci wod oceanicznych, zroznicowaniem poziomu wod oceanicznych

cieple prady morskie

powoduja wzrost temperatury powietrza oraz sumy opadow atmosferycznycj na wybrzezach ktore oplywaja

zimne prady morskie

przyczyniaja sie do spadku temperatury powietrza i zmniejszenia ilosci opadow

jaki wplyw prady moskie wywieraja na gospodarcze dzialalnosci czlowiaka:

żegluga, wzrost opadow i temp powietrza(cieple prody), spadel temp i zmniejszenje temp.(zimne), maja tez wplyw na rybolostwo

upwelling przybzezny

polega na tym ze wiatry powoduja ze cieple wody powierzchniowe odplywaja od wybrzezy w kierunku otwartego oceanu i sa zastepowane przez wody glebionowe

upwelling rownikowy

wywoluje go prad pólnocnorownikowy i prad poludnioworownikowy ktore rozsuwja powierzchnie wody i umozliwiaja naplyniecie wody glebinowj

prady cieple tableka

niosa wody cieplejsze id wod ktore je otaczaja, plyna od rownika ku bieguną, przyklad: prąd zatokowy, prad brazylijski i prod mozambicki i kuro siwo

prądy zimne tabelka

niosa wody zimnijsze od wod otaczajacych je, plyna od wyzszych szer. geo ku nizszym, przyklady: prad kanaryjski, prad peruwianski

oscyplacja poludniowa El niño to:

to specyficzna cyrkulacja oceaniczno atmosferyczna zachodzaca w strefie okollobiegunowej. Wywoluje anomalie pogodowe na zalym swiecie

Mechanizm ENSO zimna faza La niña:

tworzy sie osrodek niskiego cisnienia (wschod) wysokie cisnienie(zachod)

ciepla faza ENSO- El niño:

jest co 2-7 lat nastepuje pelne odwrocenie cyrkulacji. pojawia sie w okolicy swiat bozego narodzenia w zachdniej czesci jest wyż baryczny a we wschdniej niż

wplyw ENSO na srodowisko i gospodarke

wplywa na caky klimat jubi ziemskiwj, anomalie pogodowe, zmniejszsnje polowow ryb, obnizenje plonow

falowanie

poziomy ruch wody morskiej głównie przez wiatr

tsunami

fala ktora powsaje najczesciej przez podwodne trzesienie ziemi

rodzaje ustrojow rzecznych - ustorj deszczowy:

rzeki sa zasilana otzwz wody opadowe a wahania stanow wody zalza od rocznrgo rytmu ipadow. Wyroznimh: rownikowe podrownikowe monsunowe srodziemnomorskie i oceaniczne

ustroj deszczowy- rownikowy

w rzekach o tym ustroju np amazonce, kongu wysokie stany wody wysyepuja przez caly rok, wzrost przyplywow przypada na poey deszczowe zwiazne z zenitalnym polozeniem slonca czyli na wiosne i jesien

ustroj deszczowy- podrownikowy

charakteryzuje sie duzymi wahaniami stanow wody najwyzsze stany wody przypadaja na pore deszczowa a minimum na pore sucha

ustroj rzeczny- monsunowy

jest typowy dla rzeki azji np ganges, charakterystyczne sa duze zmiany stanow wody, maksymalne wahania sa w porze letniwj(deszczowej) a minimalne w zime(pira sucha)

ustroj rzeczny-srodziemnomorski

charakterystyczne sa rzeki w europie np ebro i tybru. Poziom wody jesg w nixh wysoki zima w czasie opadow a latem przez male opasy i wysokie temp. znacznje sie obniza

ustroj rzeczny- oceaniczny

obfite i wyroenane opady sprawiaja ze rzeki np sekwana i loara charakteryzuja sie duzymi przeplywami przez caly rok tylko latwm notuje sje spadek

Ustroj sniezny

wysyepuje na wiosne jwst zwizana z topnieniem sniegu a latwm przeplywy maleja

ustroj lodowcowy

osiagja one najwyzsze stany wody oraz wysokie przeplywu latwm podczas topnienia lodowcow

ustroj zlozony

najczesttzy typ ustroju, sa zasilane z roznych zrodel np deszczowo- sniegowo- lodowcowe polskie rzeki maja ustroj sniezno-deszczowy najwieksze kulmjnacje sa wiosna gdy topnije snieg a latwm gdy opady sa najwyzsze

niski stan wody to

niżówki

wyskoki stan wody to

wezbranie

jezioro

to naturalne zagłębienie wypelnione woda i pozbawione swobodnej wymiany wod z wszechoceanem

powstanie jezior zalzy od:

procesow rzezbiacych powierzchnie ziemi prowadzacych do utworzenia misy jeziornej, warronkiw klimatycznych regulujace wypelnianie zagłębienia woda, rodziaju skal budujacych podloze