polski m

synteza

połączenie w całośćkilku elementów, wyciągnięcie wniosków i punktów wspólnych z kilku mniejszych elementów

retoryka

sztuka mówienia i wymowy, krasomóstwo

metafora

chwytać byka za rogi, wyłożyć kawę na ławę

elipsa

pokój szczęśliwość. ale bojowanie

apostrofa

uroczysty zwrot do kogoś lub czegoś (np. Litwo, ojczyzno moja...)

epitet

wyraz określający rzeczownik(brzydkie kaczątko)

gradacja

wyliczenie elemntów (zbudowane szkoły wymagało od nas rezygnacji z wolnego czasu, poświęcenia zdrowia...)

peryfraza

zastąpienie wyrazudłuższym opisem rownoważnym znaczeniowo

erystyka

szyuka prowadzenia sporów, umiejętność skutecznego przekonywania do swoich racji

periodyzacja

podział dziejów na epoki

etyka

dotycząca właściwego sposobu postępowania

epistemologia

dotycząca sposobu w jaki poznajemy rzeczywistość

metafizyka(ontologia)

dotycząca ogólnej teorii bytu, czyli trgo, co istnieje

wpikurejczycy

przekładali przyjemności duchowe nad cielesne

mit

narracyjna opowieść, pierwotnie przekazywana ustnie, która wyjaśniała niezrozumiałe, tajemnicze zjawiska, tłumaczyła strukture swiata, pochodzenie i nature czlowieka, jego relacje ze swiatem bóstw

mitologia

zbiór kutów danej społecznosci.

politeizm

wielobóstwo

monoteizm

wiara w jednego Boga

archetyp

pierwowzór, czyli pradawne wyobrażenie wzorów ludzkich postaw i zachowań, tkwiących w świadomosci kazdej spolecznosci(kochanek, władca, król)

topos

stały motyw obraz powtarzający się w literaturze na przestrzeni wieków na przykład Topos Genezyjski(stworzenie świata, Topos Arkadii(motyw idealnej, sielskiej krainy)

sacrum

świetość, przestrzeń święta związana z Bogami

profanum

doświadczenia codzienne: zwykłe, ludzkie

katharsis

poczucie litości(wzruszenia) dla konlretnego bohatera oraz trwogi, przerażenia

mity teogoniczne

opowieśc o powstaniu i naturze Bogów

mitu kosmogoniczne

o powstaniu i poczatkach swiata

mity antropogeniczne

o powstaniu człowieka

mity genealogiczne

o historii pokolen ludzkich, o pokoleniach bohaterów

prometeizm

postawa buntu wobec bogów (Boga), świata w imię ludzkości

styl biblijny

charakteryzuje się podniosłością

stylizacja biblijna

zabieg literacki polegający na celowym naśladowaniu cech stylu biblijnego

teofania

objawienie sie boga czlowiekowi(osobiste lub przez posłańca

vanitas

przemijanie, nieuchronność śmierci

mesjasz

czlowiek ktory bedzie wyslany orzez boga(judaizm), (chrześcijanie) jest uwazany Jezus

apokalispa

zawiera prorocze wizje wydarzen towarzyszacych koncowi swiata i wyjasniajace sens dziejow

alegoria

lis alegoria chytrosci, owca- glupoty

teologia

bada nature boga ora jego relacje ze swiatem i ludzmi

teocentryzm

Bóg jest najważnuejszy, powinjen on sie znajdowac w centrum zainteresowania nauki, religii i sztuki

memento mori

pamoetaj o smierci. kazdy kiedys umrze, skierci nie kozna uniknac

literatura paranetyczna

literatura opisujaca wzroce osobowe

literatura hagiograficzna

literatura opisujaca zycie swietych

piesni o czymach

wzorzec osoby rycerza

moralitet

wybór bohatera miedzy dobrem a złem prowadzacy ostatecznie do zbawienia lub potepienia

takiec śmierci

upersonifikowana smierc która w tanecznym korowodzie prowadzi przedstawicieli wszystlich stanow- przyjmuje postac rozkladajacego sie trupa lub kosciotrupa z kosa w reki

misterium

dramt lityrgiczny opraty na watkach biblijnych, apokryficznych oraz hagiograficznych

literatura paranetyczna

utwory propagujące wzorce postępowania, jako przyklad do nasladowania

asceza, ascetyzm

dobrowolne wyrzecznie się z korzystania dobr oraz przyjemnosci

cechy idealnego rycerza

honor, pobożność, męstwo, siła duchowa

ars moriendi

sztuka umierania

humanizm

centrum zainteresowania czlowieka i przyznajacy mu najwyzsze miejsce w srodowisku jego zycia

makiawelizm

cel uświęca środki

utopia

idelany ustroj, powszechny dobrobyt i sczczescie

racjonalizm

rozum i nauka w drodze do poznania swiata i czlowieka

mistycyzm

poznanie swiata i czlowieka w drodze objawienia kontaktu z bogiem za pomoca wiary

paradoks

twierdzenie ktore jest sprzeczne z rozumem lub z tym co jest ogolnie przyjete

utylitaryzm

dobre i sluszne jest takie dzialanie ktore jest pozyteczne dla spoleczenstwa

tyrteizm

idea bohaterstwa, walko o wolnosc, niepodleglosc nawet kosztem swojego zycia

matryrologia

meczenstwo, cierpienie calego narodu, wyznawcow danej religii lub innej grupy

wallenrodyzm

poswieca sie dla dobra ojczyzny

poezja tyrtejska

pobudzajaca do milosci ojczyzny i podjecia walki na smierc izycie

bohater werteryczny

wybujala wyobraznia, wrazliwosc, dazenie do samozaglady i niezdecydowanie

winkelriedyzm

sens biernego cierpienia i podkreslal roel aktywnego dzialania

praca organiczna

polaczenie wszystkich warstw spolczenych by zbudowac lepsze spolecznestwo

asymilacja zydow

polaczenie zydow ze spoleczenstwem polskim

praca u podstaw

stawiano na wiekszy rozwoj najnizszych warstw spokecznych a takze podnoszono poziom zycia najbiedniejszych

emancypacja kobiet

rozny dostep di edukacji i pracy dla kobiet i mezczyzn

agnostycyzm

przekonanie ze czlowiek powinien sie skupic na tym co da sie poznac rozumowo i doswiadczalnie

darwinizm

teoria ewolucji organizmow

marksizm

komunizm jako idelany ustroj spoleczny

dekadentyzm

skrajny pesymizm, poczucie bezsensu istnienia, przeczucie konca, rozpacz, smutek

fin de siècle

koniec wieku

chłopomamia

zainteresowanie wsia

sztuka dla sztuki

wyzwolenie jej spod wszystkich ograniczen

nirwana

brak pragnien, zapomnienie, odpoczynek, wyzwolenie od wszystkiego co ziemskie, doczesne i fizyczne

awangarda

odrzucenie dotychczasowych wzorcow i szukanie nowych

synestezja

przypisywanie jakiemus zmyslowi wrazen odbieranych innym zmyslem

bronowicka hata

symbol polski

chocholi taniec

bezczynnosc, symbol zniewolenia, uspienia

chochoł

uspienie

zloty rog

budzacy wike walki

sznur

symbok niewoli narodowej

czapka z pawim piórem

egoizm, prywata, przywiazanie do dobr materialnych

zlota podkowa

prywatne szczescie

narracja behawioralna

odrzucenie poglebionej analizu psychologicznej i skupiajaca sie jedynie na ukazywaniu zachowan bohaterow

lagier

niemiecki oboz koncentracyjny(borowski)

łagier

rosyjski obz pracy(grudzinski)

dialektywizacja

stylizacja gwarowa

styl kolokwialny

potoczny