Prawoznawstwo

wykładnia prawa

zespół czynnosci intelektualnych, które zmierzają do odtworzenia z tekstu prawnego jednoznacznych norm prawnych

wykładnia w sensie pragmatycznym

jako zespół czynności prowadzących do uzyskania z tekstu prawnego, normy prawnej

wykładnia w sensie apragmatycznym

jako rezultat tegoż zespołu czynności

wykładnia subiektywna

ustalenie jakie znaczenie nadał tekstowi prawnemu jego twórca

wykładnia obiektywna

znaczenie wyznaczone regułami języka i kontekstem pozajęzykowym, ingerenja prawodawcy faktycznego nieistotna

wykładnia dynamiczna

znaczenie tekstu prawnego może się zmieniać, jest zależne od zmian w regułach języka lub pozajęzykowych kontekstach interpretacyjnych

wykładnia merytoryczna

dokonywana zgodnie z obowiązującymi regułami wykładni, choć może jej dokonywać każdy, kto zna te reguły

wykładnia (merytoryczna) doktrynalna

jest dokonywana przez autorytety naukowe

wykładnia formalna

jest dokonywana przez odpowiednie do tego podmioty

wykładnia (formalna) autentyczna

dokonywana przez prawodawcę

wykładnia (formalna) delegowana

dokonywana przez podmiot upoważniony przez prawodawcę

wykładnia operatywna

dokonywana przez organ stosowania prawa w toku rozstrzygania konkretnej sprawy

wykładnia abstrakcyjna

dokonywana w oderwaniu od rozstrzygnięcia konkretnej sprawy

wykładnia rozszerzająca

przyjmujemy, że przepis wyraża normę, która ma szerszy zakres zastosowania niż ten z wykładni językowej

wykładnia zawężająca

interpretowany przepis wyraża normę, która ma węższy zakres zastosowania lub normowania niż ten, jak ustaliliśmy, dokonując wykładni językowej

Wnioskowanie

proces myślowy, który polega na tym, że ktoś przyjmując za prawdziwe pewne zdania (przesłanki), wyrabia sobie na podstawie tego przeświadczenie o prawdziwości innych zdań (wnioski)

Wnioskowania oparte na wynikaniu normy z normy

nie można zrealizować normy N1, jeżeli nie zrealizuje się normy N2

Wnioskowanie oparte na logicznym wynikaniu normy z normy

między normą-przesłanką, a normą-wnioskiem zachodzi związek logiczny opierający się na stosunku między zakresami nazw

norma-wniosek wynika logicznie z normy-przesłanki, jeżeli

❏ zakres zastosowania n-p obejmuje zakres zastosowania n-w ❏ zakres normowania n-p obejmuje zakres normowania n-w ❏ przy tożsamości albo węższym zakresie elementów n-w

Wnioskowanie oparte na instrumentalnym wynikaniu normy z normy

opiera się na założeniu, że między zachowaniem adresata normy a wyznaczonym przez normę stanem rzeczy, który ma zostać zrealizowany przez adresata, występują związki przyczynowe. Wnioski te przebiegają według dwóch dyrektyw inferencyjnych: ins. nak i zak

Argumentum a minori ad maius

skoro obowiązuje norma zakazująca naruszać coś w stopniu mniejszym, to uznajemy za obowiązującą normę, która zakazuje naruszać to dobro w stopniu większym

Argumentum a maiori ad minus

skoro obowiązuje norma nakazująca czynić więcej, to obowiązuje norma nakazująca czynić mniej, aby zrealizować jakiś stan rzeczy

System prawa

uporządkowany zbiór norm

Luki tetyczne

występują, gdy system prawa przewiduje dokonanie pewnych czynności konwencjonalnych, ale brak jest w tym systemie reguł ważnego dokonywania tych czynności

Luki prakseologiczne

brak pewnych norm w systemie powoduje, iż inne normy są w rażącym stopniu nieskuteczne

Luka aksjologiczna

zachowanie nie jest uregulowane w systemie, ale ktoś kierując się swoim systemem wartości uważa, że zachowanie powinno być przez normy nakazane/zakazane (luka pozorna)

usunięcie luk

analogia legis (z przepisu prawa normującego podobny stan faktyczny), analogia iuris (z ducha prawa), a także wnioskowanie a fortiori i a contrario, ewentualnie dodatkowo jeszcze wnioskowanie z ogólnych zasad, jakie obowiązują w danym systemie prawnym

Normy sprzeczne

dwie normy z których jedna w określonych okolicznościach nakazuje adresatowi określonego zachowania, a druga zaś w tych samych (przynajmniej częściowo) okolicznościach mu tego zakazuje. Jedną normę się realizuje, a drugą przekracza

Normy przeciwne

dwie lub więcej norm, które mając ten sam zakres zastosowania, nakazują adresatowi czyny, których zarazem spełnić się nie da. Można zrealizować obowiązek wyrażony w co najwyżej jednej z norm przeciwnych, ale można też przekroczyć wszystkie te normy

Niezgodność prakseologiczna

zrealizowanie wszystkich norm jest możliwe, ale zrealizowanie jednej czy kilku z nich niweczy częściowo lub całkowicie skutki realizacji innych norm

Więzi kompetencyjne (dynamiczne)

norma została ustanowiona lub uznana na podstawie innej normy (norma kompetencyjna). Powiązania te nazywają się dynamicznymi, bo wskazują one, że system prawny zmienia się pod wpływem decyzji prawodawczych

Więzi treściowe (statyczne)

normy mające wyższą pozycję w hierarchii aktów prawnych wpływają na treść norm o niższej pozycji

Domniemanie prawne (praeusmtio iuris)

szczególnego rodzaju reguła dotycząca wiążącego ustalania faktów, sformułowana w przepisie prawnym, adresowana do organu stosującego prawo

Domniemanie formalne

nakazuje uznawać za istniejący jakiś stan faktyczny istotny z prawnego punktu widzenia, dopóki nie zostanie wykazane, że miał czy ma miejsce jakiś stan przeciwny (np. domniemanie niewinności)

Domniemanie materialne

nakazuje uznawać za udowodniony jakiś fakt B, jeżeli w postępowaniu został należycie ustalony fakt A (np. domniemanie daty śmierci osób, które straciły życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa)

Rola domniemań

ułatwiają przeprowadzenie postępowania w pewnych sprawach, ułatwiają sytuację procesową określonych podmiotów poprzez przerzucenie ciężaru dowodu na drugą stronę procesową, która uważa się za silniejszą

Zdolność prawna (atrybut osoby fizycznej)

możliwość posiadania praw i obowiązków. Ma ją każdy człowiek (istota żywa) od chwili urodzenia do śmierci

Zdolność do czynności prawnych

zdolność danej osoby do dokonywania szczególnego rodzaju czynności konwencjonalnych, przez które można nabyć lub utracić określone prawa i obowiązki

pełna zdolność do czynności prawnych

mają ją osoby, które skończyły 18 rok życia i nie są ubezwłasnowolnione częściowo

ograniczona zdolność do czynności prawnych

mają ją osoby od 13 do 18 roku życia i osoby ubezwłasnowolnione częściowo

brak zdolności do czynności prawnych

mają osoby, które nie ukończyły 13 roku życia oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie

Uprawnienie

podmiot jest uprawniony do żądania od innego podmiotu wypełnienia na jego rzecz jakiegoś obowiązku

Roszczenie

prawo do żądania od oznaczonej osoby zachowania się w określony sposób

Immunitet

moc prawna, dzięki której osoba z niej korzystająca nie podlega określonym przepisom, do przestrzegania których inne osoby są zobowiązane

Stan faktyczny

powinien być ustalony w sposób niewątpliwy i pewny, nie ma tu miejsca na okoliczności niepewne i niedookreślone

Przepisy blankietowe

wskazują w jaki sposób powinny zostać uregulowane określone sprawy (odesłanie do przepisu, którego nie ma)

ius cogens

przepisy bezwzględnie wiążące, tzn. ich stosowanie nie może zostać wyłączone ani ograniczone decyzją stron

ius dispositivum

są to przepisy znajdujące zastosowanie tylko wtedy, gdy strony nie uregulowały sprawy inaczej niż w takim przepisie

Przepisy semiimperatywne

przepisy wyznaczające minimalny zakres ochrony interesów jednej ze stron, można je wyłączyć lub ograniczyć tylko jeśli strony regulują korzystniej sytuację strony chronionej