teoria

Przedmiot nauki

określony wycinek rzeczywistości, który stanowi przedmiot rozważań teoretycznych i badań empirycznych

Przedmiot archiwistyki

archiwa i archiwalia

Zakres archiwistyki

gromadzenie, przechowywanie, opracowanie i udostępnianie materiałów archiwalnych

funkcje

Gromadzenie Opracowanie Przechowywanie Udostępnianie

Teoria archiwalna Metodyka archiwalna

nauka o zasadach i praktyce pracy z dokumentami: ocenianie wartości, gromadzenie, porządkowanie, przechowywanie i udostępnianie.

Archiwoznawstwo

nauka o archiwach, dokumentach i zasadach ich tworzenia, gromadzenia, przechowywania oraz udostępniania.

Archiwistyka

dyscyplina naukowa zajmująca się problemami pojawiającymi się w pracy archiwów i archiwistów

dziedzina archiwalna

Archiwistyka + praktyka archiwalna

Teoria archiwistyki

nauka o tym czym jest archiwistyka, co jest jej przedmiotem, co obejmuje ona swym zakresem, jak się dzieli, jakie jest jej miejsce w systemie nauk (nauka o nauce, część naukoznawstwa)

Działalność archiwalna

obejmuje gromadzenie, ewidencjonowanie, przechowywanie, opracowanie, zabezpieczenie i udostępnianie materiałów archiwalnych oraz prowadzenie działalności informacyjnej

Archiwum

tu

Materiały archiwalne

część dokumentacji, która jest przeznaczona do wieczystego przechowywania głównie ze względu na swą wartość historyczną. Do oznaczenia kategorii materiałów archiwalnych używa się symbolu "A".

Kancelaria

tu

Kancelaria scentralizowana

typ kancelarii, w której wszystkie dokumenty i sprawy danej jednostki są gromadzone i obsługiwane w jednym miejscu.

Kancelaria zdecentralizowana

dokumenty i sprawy jednostki są prowadzone w poszczególnych komórkach zamiast w jednym miejscu.

Kancelaria dziennikowa

dokumenty i korespondencja są rejestrowane w dzienniku kancelaryjnym.

Kancelaria bezdziennikowa

dokumenty i korespondencja nie są rejestrowane w dzienniku, a obsługa spraw odbywa się w inny sposób.

Registratura

tu

Zespół archiwalny

zarchiwizowana całość materiałów archiwalnych wytworzonych i zgromadzonych przez ustrojowo odrębnego twórcę - urząd, przedsiębiorstwo lub inną instytucję, albo osobą fizyczną

Archiwalizacja

1. proces tracenia przez materiały archiwalne twórcy zespołu związku z jego bieżącą działalnością. 2. przygotowywanie i przekazywanie materiałów archiwalnych do archiwum.

Zespół złożony

w skład zespołu wchodzą ściśle z nim powiązane i włączone w jego strukturę akta innego twórcy, które trafiły tu w wyniku sukcesji akt, będącej z reguły wynikiem przekazywania kompetencji

Zespół prosty

nie obciążony sukcesjami ani komplikacjami

Zespół otwarty

dokumenty są wciąż uzupełniane nowymi materiałami (np. bieżąca korespondencja urzędu).

Zespół zamknięty

dokumentacja jest kompletna, nie będą już do niej dołączane nowe materiały.

Zespół pełny

zawiera wszystkie dokumenty wytworzone przez instytucję lub osobę w danym zakresie działalności.

Zespół fragmentaryczny

zachowały się pojedyncze dokumenty, brak większości materiałów oryginalnych.

Zespół szczątkowy

zachowały się tylko niektóre dokumenty z całego zespołu.

Zbiór archiwalny

grupa archiwaliów nie powiązanych wspólnym pochodzeniem kancelaryjnym, lecz połączonych sztucznie według charakteru, pochodzenia, treści lub przypadku

Dokument

tu

Akt

1. pismo utrwalające czynność urzędową, powstałe jako jej produkt uboczny, niesamoistne w przeciwstawieniu do dokumentu, uzyskujące pełne znaczenie tylko w związku z innymi aktami, z którymi łącznie stanowi całość.

Akta

dokumentacja twórcy zespołu powstała w wyniku jego działalności, utrwalona za pomocą pisma niezależnie od techniki wykonania i formy zewnętrznej.

Zasób archiwum

całość przechowywanych w nim materiałów archiwalnych po archiwizacji

narodowy zasób archiwalny

Zasoby wszystkich archiwów + materiały archiwalne pozostające w kancelariach

Państwowy zasób archiwalny

tworzony, gromadzony i przechowywany przez organy administracji państwowej lub instytucje publiczne, posiadający wartość historyczną, prawną lub kulturową dla państwa.

Niepaństwowy zasób archiwalny

tworzony i gromadzony przez osoby fizyczne, organizacje społeczne, prywatne firmy lub inne podmioty niepubliczne, mający wartość historyczną, naukową lub kulturową.

Kryterium 1 – Znaczenie twórcy zespołu archiwalnego

Dokumenty pochodzące od ważnych osób, instytucji lub organizacji mających wpływ na historię, prawo lub kulturę.

Kryterium 2 – Wartość informacyjna dokumentacji:

Dokumenty zawierające istotne informacje, które są przydatne do badań historycznych, naukowych lub administracyjnych.

Kryterium 3 – Niepowtarzalność informacji:

Dokumenty, których treści nie można znaleźć w innych źródłach.

Kryterium 4 – Niepowtarzalność tekstu:

Dokumenty posiadające unikalną formę, styl, zapis lub układ, którego nie da się odtworzyć.

Kryterium 5 – Typowość (reprezentatywność):

Dokumenty reprezentujące charakterystyczne cechy określonego typu działalności, epoki lub instytucji

Kryterium 6 – Stan zachowania dokumentacji:

Dokumenty, które zachowały się w dobrym stanie fizycznym, umożliwiającym ich wykorzystanie i konserwację.

Kryterium 7 – Znaczenie historyczne twórcy zespołu:

Dokumenty pochodzące od osób lub instytucji mających szczególne znaczenie dla historii lub rozwoju społeczeństwa.

Kryterium 8 – Dawność:

Dokumenty starsze, które dokumentują minione wydarzenia i procesy historyczne.

Kryterium 9 – Unikatowość:

Dokumenty jedyne w swoim rodzaju, nieposiadające odpowiedników w innych zasobach archiwalnych.

Zasady selekcji

tu

Jednostka archiwalna

odrębna fizycznie jednostka materiałów archiwalnych (dokument, księga, poszyt, plik, wiązka, teczka, mapa lub jej arkusz, rysunek lub jego arkusz, fotografia, krążek taśmy magnetofonowej ). Zazwyczaj jednostka archiwalna stanowi jednostkę inwentarzową.

Jednostka inwentarzowa

materiały archiwalne określonego zespołu (zbioru) stanowiące jedną pozycję w inwentarzu zespołu (zbioru) archiwalnego.

ZASADA PERTYNENCJI RZECZOWEJ

Dokumenty grupuje się według tematu lub sprawy, nie według formy czy autora.

ZASADA PROWENIENCJI

Dokumenty przechowuje się według twórcy, zachowując ich oryginalny układ.

Zasada sukcesji (dziedziczenia)

Dokumenty przejmuje się od twórcy do jego następców, zachowując ciągłość

ZASADA POSZANOWANIA HISTORYCZNIE UKSZTAŁTOWANEALNEGO ZASOBU ARCHIWALNEGO

Dokumenty zachowuje się w oryginalnym układzie twórcy, respektując ich historyczny kontekst.

ZASADA PERTYNENCJI TERYTORIALNEJ

Dokumenty należy gromadzić i przechowywać w archiwum odpowiednim dla miejsca powstania lub właściwości terytorialnej sprawy, tak aby materiały dotyczące tego samego obszaru znajdowały się razem.

ZASADA WSPÓLNEGO DZIEDZICTWA

Dokumenty archiwalne są własnością społeczną i należy je chronić oraz udostępniać.

zasada pertynencji funkcjonalnej

oznacza obowiązek przekazania państwu sukcesyjnemu dokumentów (zasobów archiwalnych) warunkujących wykonywanie suwerennej władzy na otrzymanym terytorium, czyli sprawnego nim administrowania

ZASADY POSZANOWANIA ZESPOŁU ARCHIWALNEGO

Dokumenty zachowuje się w oryginalnym układzie twórcy, respektując integralność zespołu.

ZASADĘ OCENY WARTOŚCI AKT

Dokumenty archiwalne należy selekcjonować i kwalifikować na podstawie ich wartości historycznej, informacyjnej, prawnej lub kulturowej, decydując, które akta należy przechowywać na stałe, a które można zniszczyć.

Dekret i organizacji archiwów państwowych i opiece nad archiwaliami

7 II 1919- Stworzenie Wydziału Archiwów Państwowych w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (1918) - Tworzenie sieci archiwów państwowych

podręczniki

K. Konarski, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania, Warszawa 1929. R. Przelaskowski, Program prac wewnętrznych w archiwach nowożytnych, Warszawa 1935.

słowniki

A. Bachulski, K. Konarski, A. Wolff, Polski słownik archiwalny, Warszawa 1952. Polski słownik archiwalny, pod red. W. Maciejewskiej, Warszawa 1971

Dekret z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych

Dekret z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych

podrecznik

Bohdan Ryszewski: - Archiwistyka - przedmiot, zakres, podział, Warszawa 1972. - Problemy i metody badawcze archiwistyki, Toruń 1985

podrecznik

H. Robótka, B. Ryszewski, A. Tomczak, Archiwistyka, Warszawa 1989

Organiczność

porównania do nauk ścisłych, biologii, paleontologii, anatomii

Sukcesja

Dokumenty powinny być przejmowane i kontynuowane przez następców twórcy, tak aby zachować ciągłość dokumentacji i historii działalności jednostki, osoby lub instytucji.

Kształtowanie narastającego zasobu archiwalnego

Oddziaływanie władz archiwalnych na twórców zespołów poprzez instruktaż i nadzór w celu prawidłowego zabezpieczenia materiałów archiwalnych o wartości historycznej

Nadzór nad narastającym zasobem archiwalnym

Ogół czynności kontrolnych wykonywanych przez władze archiwalne w stosunku do twórców zespołów w zakresie stosowania przez nich właściwego sposobu do klasyfikacji, systematyzacji, kwalifikacji, brakowania, przechowywania i ewidencjonowania materiałów