polska turcja

Kozacy

Zbiegli z dóbr magnackich chłopi Polscy, Litewscy, Ruscy, etc. zamieszkujący ziemie nad Dnieprem (Zaporoże). Czasem też należeli do nich kupcy, rybacy, myśliwi, szlachta gołota, jtp. Z czasem społeczność ta przekształciła się w wojskową.

Wódz Kozaków

Ataman, podczas wypraw był jeszcze wybierany hetman (władza absolutna, którą tracił po zakończeniu walk).

Wieki wróg Kozaków

Książę Jeremi Wiśniowiecki

Rejestry

Każdy rejestrowany Kozak stawał się żołnierzem RP i dostawał pieniądze od rządu. Król uznawał ich za obywateli RP i uznawano także atamana i zapewniano im autonomię. Kozacy uznali władzę króla polskiego, podporządkowali się mu i przysięgli walczyć dla PL

Dlaczego Kozacy wszczęli bunt?

Bo nastąpiły kolejne nieporozumienia – z czasem wojny Polscy królowie powiększali rejestry, a gdy wojny nie było – zmniejszali je.

Pierwsze powstanie kozackie

1591-1593 r., na czele powstania stanął polski szlachcic, kozacki hetman Krzysztof Kosiński

Heroiczna doba Kozaczyzny

XVII wiek, okres największych sukcesów Kozaków

Kozak (z tureckiego)

żołnierz, wartownik

Przyczyny wojen z Turcją

Najazdy Kozaków na Turcję i Tatarów na Polskę, najazdy polskich magnatów na Mołdawię, polityka przyjaźni Wazów i Habsburgów, pierwsza Odsiecz Wiedeńska 1619 r.

Jan Zamoyski zorganizował prywatną wyprawę do Mołdawii

1595 r., wojska Zamoyskiego osadziły na mołdawskim tronie Jeremiego Mohyłę i zajęły zamki w Jassach i Chocimiu. Doprowadziło to do starcia z Turkami pod Cecorą, zakończonego porozumieniem. 1598 r. – układ w Stambule (Mołdawia polsko-tureckie kondominium)

Wojna polsko-turecka nad Dniestrem

1620

Lisowczycy

Lekka kawaleria wojenna dowodzona przez generała Lisowskiego

Stanisław Żółkiewski (co postanowił zrobić w czasie wojny)

Przeszedł na terytorium wroga, aby Polskę dotknęło jak najmniej szkód. Powstrzymywał Turków tak długo, aż twierdza pod Chocimiem była w stanie się obronić.

Bitwa pod Cecorą

1620 r. Żółkiewski umiera przy odwrocie po obronie Cecory. Bitwa zostaje przegrana.

Kto dowodził obroną Chocimia w 1621 r.?

JanKarol Chodkiewicz na łożu śmierci, Turkom nie udało się zdobyć Chocimia, Chodkiewicz umiera w twierdzy.

Kto dostał się do niewoli?

Hetman Stanisław Koniecpolski, jednakże wykupiono go

Koniec wojny polsko-tureckiej nad Dniestrem

1621, zawarcie pokoju w Chocimiu, potwierdzenie przebiegu granicy przez Dniestr

Posstanie Chmielnickiego przyczyny

Zła sytuacja społeczno-ekonomiczna Kozaków, różnice wyznaniowe, dążenie Kozaków do zwiększenia rejestrów, porzucone orzez króla Władysława IV plany wojny z Turcją.

Wybuch Powstania Chmielnickiego

1648 r. Chmielnicki był wielkim przeciwnikiem Polaków, był w stanie dogadać się z największym oponentem przeciw Polsce. Chmielnicki przybył na Sicz i stanął na czele rozgoryczonych Kozaków. Doprowadził do sojuszu z chanem krymskim Islamem Girejem.

W 1648 roku Polska poniosła trzy porażki

1. Nad Żółtymi Wodami (Stefan Potocki) 2. Pod Korsuniem (Mikołaj Potocki i Marcin Kalinowski) 3. Pod Piławicami (pospolite ruszenie uciekło z powodu plotki o nadchodzącej wielkiej armii tatarskiej)

Śmierć Władysława IV Wazy (którego Kozacy uznawali za swojego protektora) i na króla zostaje wybrany jego brat Jan Kazimjerz.

1648 r.

Obrona twierdzy Zbaraż

1649 r. dowództwo księcia Wiśniowieckiego. Twierdza obrania się przed Kozakami. Sytuacja robi się niekorzystna dla Kozaków. Podpisana zostaje ugoda zborowska, która przywracała kozackie przywileje; zwiększała rejestr i uznawała Chmielnickiego za hetmana

Zwycięstwo wojsk polskich pod Beresteczkiem

1651 r.

Przegrana Polaków w bitwie pod Batohem

1652 r. wymordowano 3,5 tysięcy jeńców w zemście za moedy popełnione przez Polaków pod Beresteczkiem. Chmielnicki zajął Mołdawię, jednakże jego syn Tymofiej musiał odpierać ataki zbuntowanych Mołdawian i wspomagających ich Polaków

Bitwa pod Żwańcem

1653 r. Polakom groziła klęska, więc król porozumiał się z chanem, rozbijając sojusz Kozaków z Tatarami. Sytuacja ta wymusiła na Kozakach zawarcie ugody, która powtarzała warunki spod Zborowa (zaprzepaszczenie zwycięstwa spod Beresteczka)

Ugoda w Perejesławiu

1654 r. sojusz Rosja+Kozacy. Kozaczyzna wchodzi w skład państwa moskiewskiego.

Koniec wojny polsko-rosyjskiej

1655 (~1654-1656) r. Rosja nie chciała wchodzić w konflijty ze Szwecją

Śmierć Chmielnickiego

1657 r. prawdopodobnie dostał udaru, nowym atamanem został Jan Wyhowski, który w przeciwieństwie do Chmielnickiego, preferował Polskę od Rosji

Ugoda w Hadziaczu

1658 r. powrót kozaczyzny do Polski (na tych samych warunkach co wcześniej - król dał dużo przywilejów Kozakom). W tym samym eoju wybuchła wojna z Rosją.

Polacy pokonują Rosjan w dwóch bitwach, kiedy i gdzie?

1660 r. bitwy pod Połonką i Cudnowem. Polska i Rosja były już bardzo zmęczone wojną

Jerzy Lubomirski

hetman, wielki bohater, ale zbuntował się przeciwko królowi

Rokosz Lubomirskiego

1665-1666 r. bunt szlachty (przez który nie udał się plan Jana Kazimierza odnośnie przeforsowania elekcji za jego życia), który zakończył się wygraną z królem w bitwie pod Mątwami (1666 r.) i jego abdykacją dwa lata później

Pokój w Andruszowie

1667 r. koniec wojny

Skutki Powstania Chmielnickiego

1. Podział kozaczyzny "na pół" przez Dniepr, pomiędzy Polskę i Rosję (niby sprawiedliwie, ale jednak utrata ziem Polaków) 2. Wewnętrzne i międzynarodowe osłabienie RP 3. Wojny z sąsiednimi państwami, wzrost potęgi Rosji i Turcji

Kolejna wojna polsko-turecka

1672 r. wielka armia turecka najeżdża na Polskę. Tym razem Polska podkładała nadzieje w Kamieńcu Podolskim (twierdza), który nazywany jest Orlim Gniazdem RP

Oblężenie zamku w Podolcu przez Turków

Polacy bardzo wierzyli w swoją potęgę, jednak po dwóch tygodniach twierdza padła, a Polska przegrała. Turcy wchodzą e głąb Polski, dlatego decydujemy się na rozejm w Buczaczu w 1672 r. Był to haniebny i nierozsądny rozejm. Tracimy Podole i część Ukrainy.

Złamanie rozejmu w Buczaczu

1673 r., wznowienie działań wojennych. W walkach zasłynął obdarzony strategicznym i wojennym talentem hetman Jan Sobieski (później król Jan III Sobieski)

Bitwa pod Chocimiem, Jan Sobieski

11 XI 1673 r. Polacy ukrylj się w wodzie i roznieśli wojska Tureckie.

Wolna elekcja

IV 1674 r., a 21 V 1674 r. Sobieski zostaje wybrany królem Polski, koronacja 1676 r.

Rozejm w Żurawnie

1676 r., korzyść dla Polski. Turcy zwracają nam ok. ⅓ utraconych ziem

Oblężenie Wiednia

VII 1683 r. Turcy rozpoczęli bardzo poważny atak na Habsburgów. Państwa zachodnie apelowały do Polski o pomoc dla Austrii. Jan III Sobieski (już jako król) postanowił wspomóc Habsburgów, gdyż uznał, że istnieje możliwość pokonania Turków

Odsiecz Wiedeńska

12 IX 1683 r. Wielkie zwycięstwo Jana III Sobieskiego (husaria pod jego dowództwem vs janczarzy, fanatyczni wysłannicy sułtana, pod dowództwem wezyra Kary Mustafy)

Papież Innocenty

Przyjął Sobieskiego i dostał od niego zieloną chorągiew sułtana. Sobieski sparafrazował wtedy słowa Juliusza Cezara – przybyłem, zobaczyłem, a Bóg zwyciężył