Ekologia

organizmy endemiczne

rośliny/zwierzęta zamieszkujace ograniczone terytoria tylko sobie wlasciwe, tzw. nisze ekologiczną.

synantropizacja

część kierowanych zmian jakie zachodziły w wyniku antropopresji. polega na zastepowaniu gatunków swoistych przez nieswoiste. w wielu przypadkach miga byc inwazyjne.

monitoring

regukarne jakosciowe i ilosciowe pomiary lub obserwacje zjawiska czy obecność jakichs substancji

smog lokalny

typu londyńskiego (kwaśny) i smog Los Angeles (fotochemiczny)

smog globalny

smog elektromagnetyczny

Emisja

"to co wyrzucamy na miejsce u siebie"

antropogeneza

ukierunkowana działalność czlowieka prowadzaca do zmian

symbolika czerwonej ksiegi

*Ex- org. (taksony) wymarle/przypuszczalnie wymarle. *E-wymierajace. *V-narażone. * R-rzadkie. *I-o niekroslonym zagrożeniu. (w przypadku endemitow oznacza to zagrozenie dla calego taksonu *E,*V)

Tolerancja ekologiczna

zdolność przystosowania organizmów do zmian fizyko-chemicznych czynników srodowiska tj. światło, temperatura itp.

dopuszczalny poziom N, S, PM10

dwutlenek azotu-40 [ug/m^3/rok], dwutlenek siarki- 20, pyl zawieszony PM10 (mieszanina cząsteczek stałych, zawieszonych cieklych 0)-40

podzial pyłów

makroskopowe, koloidalne

zanieczyszczenia (pyl)

pierwotne- pozostaja w takiej postaci w jakiej zostaly uwolnione do atmosfery, wtórne-bardziej niebezpieczne, produkty przemian

Trujace zw. emitowane przez przemysł i inne

SO2, CO (cichy zabójca, podstepny morderca), tlenki azotu, zw. fosforu, trujacy pył, węglowodory

Imisja

"to co wyrzucil sasiad a trafilo do mnie"

klasy stref w rocznej ocenie jakosci powietrza

klasa A- poniżej dopuszczalnej wartości stężen, klasa B- przekraczajacy dopuszczalnie wartość ale nie duzo, klasa C-bardzo przekraczajacy

formaldehyd

szczegolnie niebezpieczny dla dzieci i młodzieży

protokół z Kioto

w sprawie zmian klimatu, zostal wynegocjowany w 1997, w Polsce traktat ten wszedl w 2005; dotyczą redukcji: CO2, metan CH4, podtlenek azotu (N2O), gazy przemysłowe, szesciotworek siarki

Hiperkapnia

zatrucie CO2

"suchy lód"

szybkie obniżenie temp. w pomieszczeniu, niepalny, nietoksyczny [E290]

sebum

naturalny kubrykant skóry owlosionej lub nieowlosionej ssakow wydzielany przez gruczoly lojowe

Ozon

-silny utleniacz, 50-krotnie skuteczniejszy niz chlor, niszczy bakterie salmonelli, gronkowca, E. coli. przedłuża trwałość niektórych produktów. dezynfekcja beczek dębowych. w hodowlach ryb gdy jest przyducha.

FDA

(food and drug admunistration) odpowiedzialna za kontrole żywności

ozon stratosferyczny

spełnia rolę ochronną pozytywna w naturze

ozon emisyjny (przyziemny)

medycyna okresla jako wysoce szkodliwy (>200 ug/m^3)

TCDd

zw. chemiczny, ktory jest toksycznym pestycydem

energia odnawialna- korzysci

1) alternatywa dla energii kopalnych 2) zhodna z ideą zrównoważonego rozwoju (najlagodniejsze skutki uboczne tj. szkodliwe emisje) 3) zmniejszenia ilości emisji gazów 4) szansa na elektrycznosc tam, gdzie ludzie nie maja dostępu

Biomasa

materia pochodzenia organicznego. jej energie możemy wykorzystać spadając ją, rozkladajac lub przeksztalcajac. 1) Biopaliwa stałe [brykiety] 2) gazowe [biogaz] 3) płynne [biodiesel]

energia geotermalna zasoby

hydrotermiczny- związany z wykorzystaniem goracej wody lub pary. petrotermiczny- energia w skałach

% powierzchni terenów, ktore nadawaly by sie do produkcji wiatrowej

5%

metale ciężkie

*mają gęstość >5g/cm^3 *nie podlegają degradacji biologicznej *ich detoksykacja przez organizm podlega na "ukrywaniu" aktywnych jonów

metaloidy

polmetale, pierwiastki chemiczne o właściwościach pośrednich

pierwiastki cenne

żelazo, cynk, miedź, wapń, magnez

pierwiastki silnie toksyczne

ołów, kadm, rtęć

IARC

międzynarodowa agencja ds. walki z rakiem, ktora w 1993 kadm uznala za substancje o charakterze rakotwórczym

okres polowicznego wydalania z org. Ołowiu

10-20 lat

jakie rosliny kumuluja najwiecej olowiu?

koniczyna, żyto, jęczmień, owies, ziemniaki

Ołów

*w benzynie występuje tetraetylek ołowiu *pobierany przez rośliny przez korzenie gdy ph spada ponizej 6,5 *powoduje zaburzenia ukladu krwiotworczego, pokatmowegi, nerwowego, brak koordynacji ruchu *łożysko nie stanowi bariery dla ołowiu

"ołowica"

choroba, ktorej objawami są olowiana cera, zaburzenia układu pokarmowego, podwyższenia cisnienia krwi

anemia saturnina

niedokrwistość,

PTWI

tymczasowe tolerowane tygodniowe pobranie

ADI

dopuszczalna dawka dzienna

rośliny higieniczne

zioła, które absolutnie nie powinny byc uprawiane w pobliżu dróg, etc.

Rtęć

*w środowisku naturalnym mimo trwałości chem. ulega licznym przemianom *metylo-(toksyczne)/dimetylortec *najwiecej rteci kumuluja nerki *skrajne zatrucia moga powofowac śmierć *metalotioneina

choroba Minamata

drętwienie warg i języka, mrowienie kończyn, zaburzenia czucia, a nawet calkowita ślepota

LD50

dawka letalna. 50 oznacza ze przy badaniu ginie ponad 50% organizmów testowych

Chrom

*wykazuja dzialania rakotwórcze, mutagenne, embriotoksyczne, teratogennosc *dopuszczalne stezenie chromu w wodzie wynosi 50ug/l

NDS

najwyzsze dopuszczalne stężenie

NOAEL

najwyzsza dawka narażenia, przy ktorej nie występują uboczne skutki

NDP

najwyzsza dopuszczalna pozostałość (np. pestycydu)

Antybiotyki

mogą być dodawane do pasz, aby przyspieszyć wzrost zwierząt. lista antybiotyków uzywanych w weterynarii jest praktycznie nieograniczona. Antybiotyki sa uzywane jako konserwanty.

pierwiastek, który jest traktowany jako "pierwiastek śmierci"

Cd- kadm

pierwiastek, który jest traktowany w ekologii jako "pierwiastek życia"

Mg

pestycydy

zwiazki chemiczne stosowane do ochrony roślin uprawnych, lasów, ale rowniez zwierząt i ludzi.

klasyfikacja pestycydów

zoocydy, herbicydy (chwastobojcze), fungicydy, synergetyki (potęgujace dzialanie innych substancji), bakteriobójcze

podział ze względu na pochodzenie chemiczne

*organofosforanowe *polichlorowe *karbaaminiany *zw. rtecioorganiczne *pyretroidy

zakazane ze względu na toksycznosc środowiskową chlorogenne:

DDT, aldryna, dieldryna, lindan

karbaaminiany

nie kumuluja sie w organizmie

adiuwanty

środki poprawiające zwilzenie powierzchni opryskiwanej

sposoby stosowania pestycydów

♡opylanie ♡opryskiwanie ♡adiuwanty ♡zaprawianie roślin ♡rozsiewanie ♡podlewanie ♡aerozolowanie ♡gazowanie ♡sublimowanie ♡przynęcanie

podzial pestycydów:

@klasa I- toksyczne => trucizny (nie wolno w handlu otwartym) @klasa II - szkodliwe @klasa III - mało szkodliwe @klasa IV- prawie nie szkodliwe

trwałość pestycydów

$bardzo trwałe >18mies $trwałe do 18mies. $nietrwałe do 6mies. $szybko znikające (pyretroidy) do 3mies.

persystencja

rosnąca zawartość subsgancji toksycznej w kolejnych ogniwach łańcucha troficznego ale bez utraty zjawiska toksycznosci.

"Parszywa 12"

substancje, ktore łączy je duża stabilność, mała polarnosc cząstek, trudno się ich pozbyć. 9/12 silnie toksycznych to pestycydy.

Symbolika wielkosci dawek:

DM- dawka graniczna/progowa. DC- dawka lecznicza DT- dawka toksyczna DL- dawka śmiertelna

karencja

okres, który musi wpłynąć od zastosowania chemicznego środka ochrony roślin do zbiorów lub możności spożycia (np. owoców) zapobiega zatruciu pokarmowemu spozywajacych.

prewencja

okres po zabiegu zastosowania pestycydów w tym miejscu, w którym nie mogą mieć z nimu kontaktu organizmy pozyteczne. zwykle ma to miejsce nocą po oblotach owadów.

kwarantanna

przymusowe, okresowe odosobnienie ludzi, zwierząt itd. przybyłych z miejsc dotknietych jakąś epidemią do kraju, który chroni sie w ten sposób przed zaraza (dawniej 40 dniowe)

Wielopierscieniowe Weglowodory Aromatyczne

#karcynogennosc #wydzielają sie podczas spalania drzewa iglastego, palenia papierosów #lotne pyły i popioły powstajace ze spalania paliw lub utylozacji śmieci

Benzopiren

zwiększa ryzyko raka żołądka. źródłem jest proces wedzenia żywności. Gromadzi sie w zielonej kapuście i salacie. Najwiecej benzopirenu trafia z pokarmem i z dymen papierosowym. do nieho odnosi sie yoksycznosc pozostalych WWA

mutagen

kazdy czynnik wywołujący mutacje, czyli zmieniajacy materiał genettczny

mutageny chemiczne

&pestycydy &dioksyny &benzopiren

mutageny fizyczne

&promieniowanie

mutageny biologiczne

&wirua różyczki, opryszczki &toksoplazmoza &grzyby plesniowe

choroba Yusho

ostre zapalenie watroby polaczone z objawami uboczbymi tj. trądzik. wywolane przez dioksyny.